जसरी गुन्द्रीका सिन्काहरू एक-एक गरी बुनिन्छन्, त्यसरी नै मानव हृदयमा एकपछि अर्को गर्दै फित्नाहरू (विपत्ति, प्रलोभन र परीक्षाहरू) आइपर्नेछन्।

हुजैफा (रजियल्लाहु अन्हु) ले बयान गर्नुहुन्छ कि हामी हजरत उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) सँग बसिरहेका थियौँ। उहाँले सोध्नुभयो, "तिमीहरूमध्ये कसले रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई 'फित्ना' (परीक्षण वा प्रलोभन) का बारेमा बयान गर्नुभएको सुनेका छौ?" उपस्थित केही व्यक्तिहरूले भने, "हामीले सुनेका छौँ।" उहाँले भन्नुभयो, "सायद तिमीहरूले मानिसको परिवार, धनसम्पत्ति र छिमेकीका सम्बन्धमा हुने फित्नाको कुरा गरिरहेका छौ?" उनीहरूले भने, "हो, त्यही।" उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो, "त्यस्ता गल्तीलाई त नमाज, रोजा र दान-सदकाले मेटाइदिन्छन्। तर के तिमीहरूमध्ये कसैले त्यो भयानक फित्नाका बारेमा सुनेको छ, जुन समुद्रका छालहरूझैँ उर्लेर आउनेछ?" हुजैफा (रजिअल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: यो सुनेर त्यहाँ भएका सबैजान मौन रहे। तब मैले भनेँ, "मैले सुनेको छु।" उहाँले प्रशंसा गर्दै भन्नुभयो, "तिमीले सुनेका छौ? तिमी धन्य छौ)!" हुजैफा (रजिअल्लाहु अन्हु) ले अगाडि भन्नुभयो, मैले रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई यसो भन्दै गरेको सुनेको थिएँ:

"जसरी गुन्द्रीका सिन्काहरू एक-एक गरी बुनिन्छन्, त्यसरी नै मानव हृदयमा एकपछि अर्को गर्दै फित्नाहरू (विपत्ति, प्रलोभन, उपद्रव र परीक्षाहरू) आइपर्नेछन्। जुन हृदयले तिनलाई आफूभित्र सोस्छ, त्यसमा एउटा कालो दाग बस्छ; अनि जसले तिनलाई अस्वीकार गर्छ, त्यसमा एउटा चम्किलो सेतो चिह्न अङ्कित हुन्छ। अन्ततः हृदयहरू दुई प्रकारका हुनेछन्: १. सङ्गमर्मरझैँ सफा र निष्कलङ्क सेतो हृदय, जसलाई आकाश र पृथ्वी रहुन्जेल कुनै पनि फित्नाले डगाउन सक्ने छैन। २. खरानी मिसिएको धमिलो कालो हृदय, जो उल्टो पारिएको भाँडोजस्तो बन्नेछ; जसलाई न कुनै सत्कर्मको पहिचान रहनेछ, न त कुनै कुमार्गको बोध, ऊ केवल आफ्ना वासना र क्षणिक इच्छाहरूको दास बन्नेछ।" हुजैफा (रजिअल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: "मैले उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) लाई भनेँ: 'तपाईं र ती फित्नाहरूका बीच एउटा बन्द ढोका छ, जुन चाँडै तोडिनेछ।' उमरले सोध्नुभयो: 'के त्यो तोडिने नै छ? यदि खोलिएको मात्र भए त सायद पुनः बन्द गर्न सकिन्थ्यो होला!' मैले भनेँ: 'होइन, त्यो तोडिने नै छ।' अनि मैले उहाँलाई स्पष्ट बताइदिएँ कि त्यो ढोका वास्तवमा एक व्यक्ति हुनुहुन्छ, जसको हत्या हुनेछ वा उहाँको मृत्यु हुनेछ।" हदीसका एक वर्णनकर्ता अबु खालिदले भन्नुहुन्छ: "मैले (आफ्ना गुरु) सादसँग सोधेँ: 'हे अबु मालिक! हदीसमा आएको शब्द ‘अस्वद मुरबाद्द’ को अर्थ के हो?' उहाँले भन्नुभयो: 'कालोपनभित्र सेतो मिसिएर बनेको धमिलो कालो रङ्ग।' मैले फेरि सोधेँ: '‘कुज मुजख्खी’ को अर्थ के हो?' उहाँले जवाफ दिनुभयो: 'उल्टो पारिएको वा घोप्ट्याइएको भाँडो।'"

«تُعْرَضُ الْفِتَنُ عَلَى الْقُلُوبِ كَالْحَصِيرِ عُودًا عُودًا، فَأَيُّ قَلْبٍ أُشْرِبَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ، وَأَيُّ قَلْبٍ أَنْكَرَهَا نُكِتَ فِيهِ نُكْتَةٌ بَيْضَاءُ، حَتَّى تَصِيرَ عَلَى قَلْبَيْنِ، عَلَى أَبْيَضَ مِثْلِ الصَّفَا فَلَا تَضُرُّهُ فِتْنَةٌ مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ، وَالْآخَرُ أَسْوَدُ مُرْبَادًّا كَالْكُوزِ، مُجَخِّيًا لَا يَعْرِفُ مَعْرُوفًا، وَلَا يُنْكِرُ مُنْكَرًا، إِلَّا مَا أُشْرِبَ مِنْ هَوَاهُ»، قَالَ حُذَيْفَةُ: وَحَدَّثْتُهُ، أَنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا يُوشِكُ أَنْ يُكْسَرَ، قَالَ عُمَرُ: أَكَسْرًا لَا أَبَا لَكَ؟ فَلَوْ أَنَّهُ فُتِحَ لَعَلَّهُ كَانَ يُعَادُ، قُلْتُ: لَا بَلْ يُكْسَرُ، وَحَدَّثْتُهُ أَنَّ ذَلِكَ الْبَابَ رَجُلٌ يُقْتَلُ أَوْ يَمُوتُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالْأَغَالِيطِ. قَالَ أَبُو خَالِدٍ: فَقُلْتُ لِسَعْدٍ: يَا أَبَا مَالِكٍ، مَا أَسْوَدُ مُرْبَادٌّ؟ قَالَ: شِدَّةُ الْبَيَاضِ فِي سَوَادٍ، قَالَ: قُلْتُ: فَمَا الْكُوزُ مُجَخِّيًا؟ قَالَ: مَنْكُوسًا.

मुस्लिमले वर्णन गरेका छन्
सही
व्याख्या

अमीरुल मोमिनीन उमर बिन अल-खत्ताब (रजियल्लाहु अन्हु) आफ्नो बैठकमा हुनुहुन्थ्यो र उहाँको वरिपरि धेरै सहाबीहरू उपस्थित थिए। उहाँले उनीहरूलाई सोध्नुभयो: तिमीहरूमध्ये कसले रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले 'फित्ना'को बारेमा चर्चा गर्नुभएको सुनेको छ? केहीले भने: हामीले उहाँलाई फित्नाको बारेमा कुरा गर्नुभएको सुनेका छौँ। तब उमर (रजियल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: सायद तिमीहरूको मतलब व्यक्तिको आफ्नो परिवारसम्बन्धी फित्ना हो — जस्तै पत्नी र सन्तानप्रतिको अत्यधिक मोह, उनीहरूप्रतिको लोभ, उनीहरूकै कारण धेरै सत्कर्महरू गर्न नसक्नु, अथवा उनीहरूको हक पूरा गर्न, संस्कार सिकाउन र शिक्षादीक्षा दिनमा भएका कमीकमजोरी; अनि त्यस्तै छिमेकीप्रतिको परीक्षा इत्यादि—के तिमीहरूको आशय यही हो? उनीहरूले भने: हो, यही हो। उमरले भन्नुभयो: ती त यस्ता फित्ना हुन् जसप्रति आत्मालोचना हुनुपर्छ र ती यस्ता कमीकमजोरी हुन् जुन नमाज, रोजा र सद्का जस्ता असल कार्यहरूद्वारा क्षमा हुने आशा गरिन्छ। तर मैले के सोध्दै छु भने, तिमीहरूमध्ये कसले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले ती भयानक र व्यापक 'फित्नाहरू' का बारेमा चर्चा गर्नुभएको सुनेको छ, जसले समुद्रका छालहरूले झैँ मानिसहरूलाई अशान्त र विचलित पार्नेछ? यो सुनेर सबै मौन रहे। तब हुजैफा बिन अल-यमान (रजियल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: मैले त्यस बारे सुनेको छु। यो सुनेर उमर (रजियल्लाहु अन्हु) अत्यन्त प्रसन्न हुनुभयो र भन्नुभयो: तिम्रो पिता धन्य हुन्, जसले तिमी जस्तो सुपुत्र जन्माए! तिमीले के सुनेको छौ, भन। हुजैफाले भन्नुभयो, नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभएको थियो: 'फित्नाहरू' मानव हृदयमा त्यसरी नै एकपछि अर्को गर्दै टाँसिँदै जानेछन् जसरी गुन्द्रीमा सुत्दा त्यसको डाम मानिसको शरीरमा बस्छ, र फितनाको तीव्र आकर्षणले हृदयमा गहिरो प्रभाव पार्नेछ। यी फित्नाहरू निरन्तर दोहोरिइरहनेछन्। जुन हृदयले ती फित्नाहरूलाई स्वीकार गर्छ, त्यसलाई मन पराउँछ र त्यो हृदयमा पानीझैँ समाहित हुन्छ, त्यस्तो हृदयमा एउटा कालो दाग बस्नेछ। अनि जुन हृदयले त्यसलाई अस्वीकार गर्छ, त्यसमा एउटा सेतो चिह्न बस्नेछ। अन्ततः हृदयहरू दुई प्रकारका हुनेछन्: पहिलो, त्यो सेतो हृदय, जो बलियो इमान र त्रुटिरहित शुद्धताका कारण चिल्लो सफा ढुङ्गाजस्तै हुनेछ, जसमा कुनै पनि फोहोर टाँसिँदैन; अल्लाहसँग भेट नभएसम्म कुनै पनि फित्नाले त्यसलाई हानि पुर्याउन सक्ने छैन यहाँसम्म कि अल्लाहसँग भेट गर्नेछ (उसको मृत्यु हुनेछ)। दोस्रो, त्यो हृदय जसको रङ्ग फित्नाहरूका कारण कालो भइसकेको हुन्छ, जस्तो कि ढल्केको वा उल्टो पारिएको भाँडो (सुराही), जसमा पानी ठहरिँदैन। त्यसैगरी यस हृदयमा न कुनै भलाइ रहन्छ, न कुनै विवेक; यसले न असल कुरा चिन्छ, न खराब कुरालाई अस्वीकार गर्छ, केवल आफ्नो मनको लिप्सा र वासनाले जे मन पराउँछ त्यसैलाई मात्र पछ्याउँछ। त्यसपछि हुजैफा (रजिअल्लाहु अन्हु) ले उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) लाई भन्नुभयो: ती फित्नाहरू तपाईंको जीवनकालमा प्रकट हुने छैनन्। तपाईं र ती फित्नाहरूका बीचमा एउटा बन्द ढोका छ, जुन चाँडै तोडिनेछ। उमर (रजिअल्लाहु अन्हु) ले सोध्नुभयो: के त्यो बलपूर्वक तोडिनेछ? यदि त्यो केवल खोलिएको भए, सायद फेरि बन्द गर्न सकिन्थ्यो होला। हुजैफा (रजिअल्लाहु अन्हु) ले भन्नुभयो: होइन, त्यो तोडिने नै छ। र त्यो ढोका वास्तवमा एक व्यक्ति हुन्, जसको हत्या हुनेछ वा जो उहाँको मृत्यु हुनेछ। मैले बताएको यो कुरा प्रमाणित सत्य हो। यो न अहले किताब (अघिल्ला धर्मशास्त्रका अनुयायीहरू) बाट लिइएको हो, न त कुनै व्यक्तिको निजी तर्क वा विचार हो; बरु यो त प्रत्यक्ष नबी मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को वाणी (हदीस) हो।

हदीसका केही फाइदाहरू

यसमा व्यापक उपद्रव तथा अशान्ति (फित्ना) को गम्भीर जोखिमबारे स्पष्ट व्याख्या गरिएको छ; किनभने यसको परिणामस्वरूप रक्तपात, धनसम्पत्तिको विनाश र शान्ति-सुरक्षा खल्बलिने गर्दछ।

व्यक्तिले भोग्ने फित्नाहरू यदि धार्मिक पक्षसँग जोडिएका छन् भने त्यस्ता व्यक्ति निन्दनीय ठहरिन्छन्; किनकि ती कि त धर्ममा गरिएका 'बिदअत' हुन् कि त पाप। तर, यदि ती फित्नाहरू सांसारिक जीवनसँग सम्बन्धित छन् भने ती केवल परीक्षा हुन्, जसमा धैर्य (सब्र) अपनाउनु नै उसको मूल कर्तव्य हो।

मानव हृदय विभिन्न परीक्षा र प्रलोभनहरू (फित्ना) बाट प्रभावित हुन्छ; सफल तथा भाग्यमानी त केवल त्यो व्यक्ति हो, जसलाई अल्लाहले सत्य मार्गमा अडिग रहन मार्गदर्शन गर्नुभएको छ।

इमाम नववीका अनुसार ‘अल-तहरीर’का लेखक अल-अस्बहानीले भन्नुहुन्छ: "हदीसको मर्म यो हो कि जब मानिस आफ्ना कुवासनाको पछि लागेर पापमा लिप्त हुन्छ, तब प्रत्येक पापसँगै उसको हृदयमा अन्धकार बढ्दै जान्छ। यसरी हृदय अन्धकारमय भएपछि ऊ फितना (विपत्ति तथा पथभ्रष्टता) को शिकार बन्न पुग्छ र उसको अन्तर्मनबाट इस्लामको दिव्य ज्योति हराउँछ। मानव हृदय एउटा भाँडोजस्तै हो, जब यो घोप्टिन्छ, यसभित्र रहेको सारा तत्त्व पोखिन्छ र त्यसपछि यसमा कुनै पनि (असल) कुरा पस्न सक्दैन।"

उमरले हुजैफालाई भन्नुभएको भनाइ: (ला अबा लक ) को अर्थ हो: यस कार्यमा गम्भीर र लगनशील होऊ, कम्मर कसेर लाग, र कुनै सहयोगी वा समर्थक नभएको व्यक्तिले जस्तै पूर्ण तयारीका साथ अघि बढ।

यसले उमर (रदियल्लाहु अन्हु) को उच्च स्थान तथा श्रेष्ठतालाई स्पष्ट पार्छ; उहाँ मानिसहरू र फित्नाका बीच एक बलियो बन्द ढोका हुनुहुन्थ्यो।

श्रोतहरू

सही मुस्लिम (1/ 128-129) (144).

थप (2)

النهاية في غريب الحديث والأثر (606) (649) (471) (521) (340) (139).

شرح النووي على مسلم (2/ 171).

3 Books
थप (3)
All Cards