«ب ڕاستی ئه‌گه‌ر خه‌لكی زۆردار دیت و ڕێگری لێ نه‌كر؛ نێزیكه خودێ سزایه‌كی ژ ده‌ڤ خۆ ب سه‌ر واندا بینیته خوار و هه‌مییان ڤه‌گریت».
ئه‌بو به‌كرێ ڕاستگۆ (خودێ ژێ ڕازی بیت) دبێژیت: گه‌لی خه‌لكی؛ هوین ڤێ ئایه‌تێ دخوینن: {یَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ}، (ئانكو: گه‌لی باوه‌رداران؛ هوین ئاگه‌هداری نه‌فسێن خۆ بن، ئه‌وێ سه‌رداچووی؛ زیانێ ناگه‌هینیته هه‌وه ئه‌گه‌ر هوین ئه‌وبن یێن ب هیدایه‌ت هاتین)، و ب ڕاستی من گوھ ل پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) بوو دگۆت:
«ب ڕاستی ئه‌گه‌ر خه‌لكی زۆردار دیت و ڕێگری لێ نه‌كر؛ نێزیكه خودێ سزایه‌كی ژ ده‌ڤ خۆ ب سه‌ر واندا بینیته خوار و هه‌مییان ڤه‌گریت».
«إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا الظَّالِمَ فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ مِنْهُ».
ئه‌بو به‌كرێ ڕاستگۆ (خودێ ژێ ڕازی بیت) به‌حس دكه‌ت كو: خه‌لك ڤێ ئایه‌تێ دخوینن: {یَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ} [المائدة: 105]، ئانكو: (ئانكو: گه‌لی باوه‌رداران؛ هوین ئاگه‌هداری نه‌فسێن خۆ بن، ئه‌وێ سه‌رداچووی؛ زیانێ ناگه‌هینیته هه‌وه ئه‌گه‌ر هوین ئه‌وبن یێن ب هیدایه‌ت هاتین). و وه‌سا لێ تێدگه‌هن كو ب تنێ دڤێت مرۆڤ بزاڤێ بكه‌ت بۆ باشكرنا نه‌فسا خۆ و سه‌رداچوونا كه‌سێن دی زیانێ ناگه‌هینیته وی و وه‌سا دبینن كو فه‌رمانكرنا ب باشییێ و پاشڤه‌برنا ژ خرابییێ (الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر) ل سه‌ر وان فه‌ڕز نینه! ئینا ئه‌بو به‌كری نیشا وان دا كو ڕامانا ئایه‌تێ یا وه‌سا نینه و كو وی گوھ ل پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) بوو دگۆت: ب ڕاستی ئه‌گه‌ر خه‌لكی دیت زۆردار یێ زۆردارییێ دكه‌ت و ئه‌و ژ ڤێ زۆردارییێ پاشڤه نه‌بر و ڕێگری لێ نه‌كر، د ده‌مه‌كیدا وان هێزا ڕێگریكرنێ یا هه‌ی؛ هنگی نێزیكه خودێ سزایه‌كێ گشتی بۆ هه‌مییان بهنێریت؛ بۆ ئه‌وێ خرابییێ دكه‌ت و بۆ ئه‌وێ ل به‌رامبه‌ری وێ خرابییێ بێده‌نگ بووی.
ئه‌ركێ موسلمانانه كو شیره‌تان ل ئێكودوو بكه‌ن و فه‌رمانێ ب باشییێ بكه‌ن و پاشڤه‌برنێ ژ خرابییێ بكه‌ن.
سزایێ خودێ یێ ڤه‌گر زۆرداری ڤه‌دگریت ژ به‌ر زۆرداریا وی، بێده‌نگی ژی ڤه‌دگریت، ئه‌وێ ڕێگری لێ نه‌كری، د ده‌مه‌كیدا دشیا ڕێگرییێ لێ بكه‌ت و خۆ نه‌ڕازی بكه‌ت.
فێركرنا خه‌لكی و تێگه‌هاندنا وان بۆ ده‌قێن قورئانێ ب شێوه‌یه‌كێ دروست.
پێدڤییه مرۆڤ گه‌له‌ك گرنگییێ ب تێگه‌هشتنا په‌رتووكا خودێ بده‌ت، دا كو ب ڕه‌نگه‌كێ وه‌سا تێنه‌گه‌هیت كو مه‌ره‌ما خودێ پێ ئه‌و نینه.
هیدایه‌تا ته‌مام ب ده‌ستڤه ناهێت ئه‌گه‌ر مرۆڤ ده‌ست ژ فه‌رمانكرنا ب باشییێ و پاشڤه‌برنا ژ خرابییێ به‌رده‌ت.
ته‌فسیر و ڕامانا دروست بۆ ئایه‌تێ ئه‌ڤه‌یه: هوین پێگیر بن ب پاراستنا نه‌فسێن خۆ ژ گونه‌هان، ڤێجا ئه‌گه‌ر هه‌وه نه‌فسێن خۆ پاراستن؛ هنگی سه‌رداچوونا كه‌سێن دی یێن كو ژ به‌ر كرنا كارێن خراب و گونه‌هان سه‌رداچووین چ زیانێ ناگه‌هینیته هه‌وه، ئه‌گه‌ر هات و هوین نه‌شیان فه‌رمانێ ب باشییێ و پاشڤه‌برنێ ژ خرابییێ بكه‌ن و هه‌وه خۆ ژ خرابییا وان پاراست.
زێده‌تر (13)
سونه‌نا تیرمیزی (4/ 40) (2168).
سونه‌نا ئه‌بو داوودی (6/ 393) (4338).
په‌ڕتووكا (السنن الكبرى) یا نه‌سائی (10/ 88) (11092).
سونەنا ئبن ماجه (5/ 139) (4005).
موسنه‌دا ئه‌حمه‌دی (1/ 197) (16).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.
لسليم الهلالي (1/ 286).
كنوز رياض الصالحين.
مجموعة من الباحثين (4/ 126).
شرح رياض الصالحين.
لابن عثيمين (2/ 454).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (1/ 218).
Cited in books
3 Booksزێده‌تر (3)
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 2«إنَّ النَّاسَ إذَا رَأوُا الظَّالِمَ، فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَىٰ يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللهُ بِعِقَابٍ مِنْهُ».
- قاموس الكبائرموسوعة الكبائر - المجموعة الثانية«إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا ظَالِمًا، فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ مِنْهُ» [145].
- نبراس طالب (2)نبراس طالب (2) «إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوْا ظَالِمًا، فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ مِنْهُ»