((حه‌سویدییێ ب ئێكودوو نه‌به‌ن، ئێكودوو نه‌خاپینن، كه‌ربێ ژ ئێك و دوو ڕانه‌كه‌ن، پشتا خۆ نه‌ده‌نه ئێكودوو، هنده‌ك ژ هه‌وه فرۆتنێ ل سه‌ر فرۆتنا هنده‌كێن دیڕا نه‌كه‌ن، ببنه عه‌بدێن خودێ و برایێن ئێك
ژ ئه‌بو هوره‌یره‌ی (خودێ ژێ ڕازی بیت) گۆت: پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆت:
((حه‌سویدییێ ب ئێكودوو نه‌به‌ن، ئێكودوو نه‌خاپینن، كه‌ربێ ژ ئێك و دوو ڕانه‌كه‌ن، پشتا خۆ نه‌ده‌نه ئێكودوو، هنده‌ك ژ هه‌وه فرۆتنێ ل سه‌ر فرۆتنا هنده‌كێن دیڕا نه‌كه‌ن، ببنه عه‌بدێن خودێ و برایێن ئێك، موسلمان برایێ موسلمانییه، نه زۆڕدارییێ لێ دكه‌ت، نه پشتا وی به‌ردده‌ت و وی شه‌رمزار دكه‌ت، و نه وی كێم دكه‌ت، ته‌قوا یا د ڤێرێدا)) سێ جاران ئاماژه كره سینگێ خۆ ((ئه‌و خرابی ب تنێ تێرا مرۆڤی هه‌یه كو مرۆڤ برایێ خۆ یێ موسلمان كێم بكه‌ت، موسلمان هه‌می ل موسلمانی یێ حه‌رامه، خوینا وی و مالێ وی و نامویسا وی)).
«لَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَنَاجَشُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَلَا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ اللهِ إِخْوَانًا الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ التَّقْوَى هَاهُنَا» وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ «بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».
پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) شیره‌ت ل موسلمانی كر د گه‌ل برایێ خۆ یێ موسلمان یێ باش بیت، و هنده‌ك ژ وان تشتێن ل سه‌ر وی د فه‌ر ژی بۆ دیار كرن، د گه‌ل هنده‌ك تۆڕه و ئادابان و تشتێن وه‌كی وان، ژ ڤانه ژی: شیره‌تا ئێكێ: حه‌سویدییێ ب ئێكودوو نه‌به‌ن، وه‌سا كو هنده‌ك ژ هه‌وه هیڤییا هندێ بكه‌ن ئه‌و قه‌نجی و نیعمه‌تا ل سه‌ر هنده‌ك كه‌سێن هه‌ی نه‌مینیت. شیره‌تا دووێ: نه‌جشێ و فێلبازییێ ل ئێكودوو نه‌كه‌ن، ب وێ چه‌ندێ كو مرۆڤ بچیت بهایێ تشتی گران بكه‌ت و وی نه‌ڤێت وی تشتی بكڕیت، به‌لكی دڤێت ئه‌و كه‌سێ دێ فرۆشیت بۆ خۆ مفای ببینیت یان دڤێت زیانێ بگه‌هینیته وی كه‌سێ دێ كڕیت. شیره‌تا سێیێ: كه‌ربێ ل دژی ئێكودوو ڕانه‌كه‌ن، كه‌رب ژی ئه‌ڤه‌یه ده‌مێ مرۆڤی بڤێت زیان بگه‌هیته ئێكێ دی و ئه‌و دژی ڤیان و حه‌زژێكرنێیه، ئه‌و نه‌بیت ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ كه‌ربڤه‌بوونە بۆ خودێ بیت، هنگی ئه‌ڤا هه‌نێ واجبه و پێدڤییه هه‌بیت. شیره‌تا چارێ: پشتا خۆ نه‌ده‌نه ئێك، وه‌سا كو هه‌ر ئێك ژ هه‌وه پشتا خۆ بده‌ته برایێ خۆ و وی بهێلیت و ته‌ركا وی بكه‌ت. شیره‌تا پێنجێ: بلا هنده‌ك ژ هه‌وه كڕین و فرۆتنێ ل سه‌ر كڕین و فرۆتنا هنده‌كێن دی نه‌كه‌ن، ب وێ چه‌ندێ كو مرۆڤ بێژیته وی كه‌سێ تشته‌كی دكڕیت: من ژی وه‌كی وی یێ كڕی به‌لێ ئه‌رزانتر یان باشتر و ب هه‌مان بها. پاشی پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) شیره‌ته‌كا كۆمكه‌ر كر و گۆت: وه‌كی برایان بن، ب هێلانا وان پاشڤه‌برنێن به‌حس ژێ هاتییه كرن و ب ڤیان و حه‌زژێكرن و دلپێڤه‌بوون و نەرمی و هاریكارییا ل سەر باشییێ، د گه‌ل پاقژكرنا دلی و شیره‌تكرنێ ل ئێك د هه‌ر ڕه‌وشه‌كا هه‌بیت. ژ وان تشتێن ڤێ براینییێ ل سه‌ر مرۆڤی فه‌ر دكه‌ت: چێنابیت مرۆڤ زۆڕدارییێ ل برایێ خۆ بكه‌ت و ده‌ستدرێژییێ بكه‌ته سه‌ر. چێنابیت ده‌مێ مرۆڤ دبینیت زۆڕداری یا ل برایێ وی یێ موسلمان دهێته كرن؛ وی بهێلیت و پشتا وی به‌رده‌ت ل جهه‌كی كو ئه‌و دشیا وی سه‌ربێخیت و ڤێ زۆڕدارییێ ژ سه‌ر وی ڕاكه‌ت. چێنابیت مرۆڤ برایێ خۆ یێ موسلمان كێم بكه‌ت و ب چاڤێ كێماسی و ب كێم دیتنێ به‌رێ خۆ بده‌تێ، ئه‌ڤ به‌رێخۆدانه ژی ژ ئه‌گه‌رێ خۆمه‌زنكرنه‌كا دلی په‌یدا دبیت. پاشی پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) سێ جاران دیار كر كو ته‌قوا یا د دلیدا و جهێ وێ دله، و هه‌ر كه‌سێ تێرا هندێ ته‌قوا د دلیدا هه‌بیت كو بخوازیته هندێ ئه‌ڤ مرۆڤه ڕه‌وشتێ وی یێ جوان بیت و ژ خودێ بترسیت و هه‌ست ب چاڤدێری و زێره‌ڤانییا وی بكه‌ت؛ هنگی ئه‌و چ موسلمانان كێم ناكه‌ت و ب ڕاستی كێمكرنا وی بۆ برایێ وی یێ موسلمان تێرا وی هه‌یه سالۆخه‌تێن خرابییێ و ڕه‌وشتێن كێم ل ده‌ڤ هه‌بن، ئه‌ڤه ژی چونكی نیشانه ل سه‌ر هندێ خۆمه‌زنكرنه‌ك یا د دلێ ویدا. پاشی پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) پشتڕاستی ل یا بووری كر و دیار كر كو موسلمان ب هه‌میڤه یێ ل سه‌ر موسلمانی حه‌رامه: خوینا وی یا ل سه‌ر مرۆڤی حه‌رامه و چێنابیت ب كوشتنێ یان برینداركرنێ یان لێدانێ یان هه‌ر شێوه‌یه‌كێ دی یێ هه‌بیت ده‌ستدرێژییێ بكه‌ته سه‌ر، كا چاوا مالێ وی ژی یێ ل سه‌ر مرۆڤی حه‌رامه و نابیت مرۆڤ بێی حه‌ق ڤی مالی ببه‌ت، دیسان نامویسا وی ژی یا حه‌رامه و چێنابیت مرۆڤ به‌حسێ نامویس و كه‌رامه‌تا وی یان یا كه‌سوكارێن وی بكه‌ت.
فه‌رمانكرن ب هه‌ر تشته‌كێ براینییا دینی ل سه‌ر مرۆڤی پێدڤی دكه‌ت و پاشڤه‌برن ژ هه‌ر تشته‌كێ دژی ڤێ براینییێ بیت ژ گۆتن و كریاران.
سه‌روكانی و هێزا ته‌قوایێ ئه‌وه یا د دلیدا هه‌ی ژ نیاسینا خودێ و ترسا ژ وی و هه‌ستكرنا ب چاڤدرێرییا وی، ئه‌ڤ ته‌قوایه ژی چه‌ندین كارێن باش ژێ په‌یدا دبن.
لادانا دیار و ب سه‌رڤه نیشانه ل سه‌ر لاوازییا ته‌قوایێ د دلیدا.
پاشڤه‌برن ژ نه‌خۆشی گه‌هاندنێ ب موسلمانی ب چ ڕه‌نگێ هه‌بیت، چ ب گۆتنه‌كێ بیت یان ب كریاره‌كێ بیت.
ژ حه‌سویدییێ نینه مرۆڤ حه‌ز بكه‌ت و هیڤییان بخوازیت كو مرۆڤی ژی وه‌كی فلان كه‌سی هه‌بیت، ئه‌گه‌ر هیڤیخواستنا نه‌مانا وێ قه‌نجی و نیعمه‌تێ ل سه‌ر یێ دی د گه‌لدا نه‌بیت، ئه‌ڤا هه‌نێ ژی دبێژنێ (غبطة)، ئه‌و تشته‌كێ دروسته و دبیته هاریكار بۆ مرۆڤی ل سه‌ر هه‌ڤڕكیكرن و به‌ریكانێ ل سه‌ر كارێن باش و خێرێ.
مرۆڤ ب سرۆشتێ خۆ حه‌ز ژ هندێ ناكه‌ت ئێكێ دی ژ وی باشتر بیت و پتر باشی ل ده‌ڤ هه‌بن، ڤێجا ئه‌گه‌ر ڤیا ئه‌ڤ باشییه ل سه‌ر كه‌سێ دی نه‌مینن؛ ئاها ئه‌و حه‌سویدییا نه‌باشه، به‌لێ ئه‌گه‌ر ڤیا هه‌ڤڕكییێ د گه‌ل كه‌سێ دی بكه‌ت و ئه‌وان باشییان ل ده‌ڤ خۆ ژی په‌یدا بكه‌ت؛ هنگی ئه‌ڤه (غبطة)ـیه و تشته‌كێ دروسته.
ئه‌و ئێك ناچیته د بن بازارێ ل سه‌ر بازارێ برایێ موسلمان كو مرۆڤ بۆ بكڕی دیار بكه‌ت كو حیله و فێلبازییه‌كا ئاشكه‌را یا ل وی هاتییه كرن، ئه‌ڤا هه‌نێ ژ وان تشتانه یێن شیره‌تكرنا بۆ موسلمانی ل سه‌ر مرۆڤی فه‌ر دكه‌ت و دڤێت مرۆڤ پێ ڕابیت، ب مه‌رجه‌كی ئنیه‌تا مرۆڤی شیره‌تكرن بیت ل برایێ وی یێ بكڕ، نه‌كو زیانگه‌هاندن بیت ب فرۆشیاری، و كار هه‌می ل دویڤ ئنیه‌تانه.
ئه‌و ئێك ناچیته د بن بازارێ ل سه‌ر بازارێ برایێ موسلمان ئه‌گه‌ر هێشتا بكڕ و فرۆشیار ڕازی نه‌بووینه و ل سه‌ر بهایه‌كێ دیار نه‌گه‌هشتینه ڕێككه‌ڤتنه‌كێ و بها دیار نه‌كربیت.
كه‌ربڤه‌بوونا بۆ خودێ ناچیته د بن وێ كه‌ربڤه‌بوونێدا یا د فه‌رمووده‌یێدا پاشڤه‌برن ژێ هاتییه كرن، به‌لكی كه‌ربڤه‌بوونا بۆ خودێ كاره‌كێ فه‌ر و پێدڤییه و ئه‌و ژ بلندترین و گرانترین پله‌یێن باوه‌رییێیه.
زێده‌تر (9)
صه‌حیحا موسلمی (4/ 1986) (2564).
التحفة الربانية في شرح الأربعين حديثًا النووية.
لإسماعيل الأنصاري (ص79).
شرح الأربعين النووية.
لابن عثيمين (ص339).
فتح القوي المتين في شرح الأربعين وتتمة الخمسين.
النووي وابن رجب (ص118).
الأحاديث الأربعون النووية وعليها الشرح الموجز المفيد.
لعبد الله المحسن (ص67).
Cited in books
9 Booksزێده‌تر (9)
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 7«بحَسْبِ امْرئٍ منَ الشَّرِّ أن يُحَقِّرَ أخَاهُ المُسلمَ».
- قاموس الكبائر موسوعة الكبائر - المجموعة الأولى«المُسْلِمُ أَخُو المُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا -وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ- بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ المُسْلِمَ، كُلُّ المُسْلِمِ عَلَى المُسْل
- قاموس الكبائرموسوعة الكبائر - المجموعة الثانية«كُلُّ المُسْلِمِ عَلَى المُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ» [133].
- قاموس الكبائر«المُسْلِمُ أَخُو المُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا -وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ- بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ المُسْلِمَ، كُلُّ المُسْلِمِ عَلَى المُسْل
- مباحث في أصول الدين1«لا تحاسدوا، ولا تناجشوا، ولا تباغضوا، ولا تدابروا، ولا يبع بعضكم على بيع بعض، وكونوا عباد الله إخوانا، المسلم أخو المسلم، لا يظلمه، ولا يخذله، ولا يحقره. التقوى ها هنا -ويشير إلى صدره ثلاث مرات- بحسب امرئ من الشر أن يحقر أخاه المسلم، كل ال
- مجموعة زاد التربية الإسلامية (3)، والسيرة النبوية (3)التربية الإٍسلامية -3- «بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ»
- مجموعة زاد الفقه (4)«لا يَبِعْ بَعْضُكُمْ على بَيْعِ بَعْضٍ».
- مشروع منهاج زادكزادك معلم 3« لَا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلى بَيْعِ بَعْضٍ»،
- مشروع منهاج زادكزادك 3 طالب نهائي«لَا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلى بَيْعِ بَعْضٍ»