Encyclopedia of Prophetic Hadiths

Yonnente Yàlla bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- bu daan tissooli day teg loxoom -walla yéereem- ci gémmeñam, daal di suufeel -walla mu téye- ci kàdoom.

"man yónniwuñu ma ngir may rëbbe, waaye dañu maa yónni ngir yërmànde".

Yonnente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc bi muy faatu bàyyiwul benn Diinaar walla Dërëm du caagine jaam bu góor walla jigéen du caagine dara, lu dul fasam wu weex wi, ak ngànnaayam, ak suuf su mu def ab sarax.

Li ëppoon ci dénkaaney Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc bi muy génn àdduna: "dénk naa leen julli ak ñi nekk ci seeni loxo, dénk naa leen julli ak ñi nekk ci seeni loxo" (seen jaam yi), ba Yonente bi dënnam ba tàmbalee di xar-xarale, ba daanaka làmmiñam leeratul.

Am mbooloo ci Sahaabay Yonnente bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc dañoo laaj soxnay Yonnente bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ay jëfam ci li nëbbu? Am ci ñoom ku ne: man du ma takk soxna, keneen ne: man duma lekk ndawal, keneen ne: man duma nelawati ci kaw lal, Yonente bi daldi sant Yàlla tagg ko, wax ne: "ana lan moo dal aw nit ba ñuy wax lii ak lii? man de damay julli di nelaw, di woor di dog, di takk soxna, ku bañ sama yoon wi bokkul ci man".

Wàcce na ñu ci Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- Alxuraan fekk mi ngi am ñent-fukki at, mu sax Màkka fukki at ak ñatt, ñu dugal ko mu gàddaay, mu gàddaay dem Madiina, sax fa fukki at, daal di faatu -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc-.

Li ñu njëkk a tàmbalee Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ci Wahyu mooy gént gu sell, daawul gis dara ci ay gént lu dul ne dana ñëw mel ni suba gu xar, topp ñu bëggloo ko ag wéet, mu daan dem ca xuntum Hiraa wa di fa jaamu guddi yi am ug lim, njëkk mu fay jóge di dellu ca njabootam, da daan yóbb ag dund ngir loolu, topp mu dellu ca Xadiija daal di yóbbal lu mel noonu, ba dëgg dikkal ko fekk ma nga ca xunt wa, Malaaka mi dikkal ko ne ko: jàngal, mu ne ko: "man duma jàngkat" nee na: "mu jàpp ma daal di may naj ba ma sonn lool mu bàyyi ma, daal di ne ma: jàngal, ma ne ko: duma jàngkat, mu jàpp ma ñaareelu yoon, naj ma ba ma sonn lool, mu bàyyi ma, ne ma: jàngal, ma ne ko: duma jàngkat, mu jàpp ma ñatteelu yoon, naj ma ba ma sonn lool, daal di may bàyyi, ne ma: {iqra bismi Rabbika Allasii xalaqa xalaqa Al-Insaana min halaqin iqra wa Rabbuka Al-Akramu}, [Al-Halaxi: 1-3] Yonnente Yàlla dellu ca kër ga cër yi di lox, muy wax naan "sàngleen ma, sàngleen ma" ñu sàng ko ba tiitaange ji deñ ci moom, mu nettali Xadiija xibaar bi ne ko: "ragal naa ci sama bopp" Xadiija ne ko: déedéet, giñ naa ci Yàlla ne Yàlla du la gàccaal mukk, ndax yaw dangay jokk mbokk, di gàddu aji-sonn ji, di wutal ñi amul, di ganale gan gi, di dimbalee ci nattuy dëgg yi, Xadiija yóbb ko ca Waraxatu ibn Nawfal ibn Asad ibn Abdul Husaa, di doomu baay tëxu Xadiija, mu nekkoon koo xam ne dafa duggoon ci diiney Nasaraan ca jamonoy ceddo ga, mu daan bind it téere ci làkkub Hiraaniya bi, daan bind Injiil ci làkkub Hibraaniya lu soob Yàlla mu bind ko ca, mu nekkoon mag mu màggat mu gumba, mu ne ko: yaw sama doomu baay tëx bi, déglul sa doomu mbokk mii, Waraxatu ne ko: yaw sama doomu mbokk mi, ana lan nga gis? Yonente Yàlla bi xibaar ko li mu gis, Waraxatu ne ko: lii de mooy Malaaka mi Yàlla wàcce woon ci Muusaa, aka neexoon mu fekk ma dëgër, aka neexoon mu fekk may dund jamono yi la saw nit di génne, Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ne ko: "ndax ñoom dañu may génne?", mu ne ko waaw, kenn masut a indi lu mel ni li nga indi lu dul ne noonoo nañu ko, te say bis bu ma fi fekkee dinaa la dimbali ndimbal lu màgg. Topp yàggul dara Waraxatu daal di faatu, Wahyu wi taxaw.

"dama doon dox fa saasa ma dégg ag kàddu ci asamaan si, ma yëkkëti samag gis, ma gis malaaka ma ma dikkaloon fa Horaa mu toog ci ag Gàngunaay ci diggante asamaan si ak suuf si, ma ragal ko, ma daal di dellu, di naan: sàngleen ma, Yàlla mu kawe mi wàcce: {éey yaw mi ñuy sàng 1 jugal te xuppe ji 2} ba ci waxam ji {Te it nangay daw bépp bàkkaar} [Al-Mudassir: 5]. Soloo gi daal di bari daal di toppaloo.