Encyclopedia of Prophetic Hadiths

«dinañu indi dee ci melow kuuy mu duuf, ab wootekat daal di woote: yéen waa àjjana, ñu yoqamtiku di xool, mu wax ne: ndax xam ngeen lii ? Ñu ne ko: waaw, lii mooy dee, te ñoom ñépp a ko gis, mu woote ne: yéen waa sawara, ñu yoqamtiku di xool, mu wax ne: ndax xam ngeen lii ? Ñu ne ko: waaw, lii mooy dee, te ñoom ñépp a ko gis, ñu rendi ko, mu wax ne: yéen waa àjjana sax ba fàwwu dee amatul, yéen waa sawara sax ba fàwwu dee amatul, daal di jàng: {na nga leen xupp bisub réccu ba ba ñu àttee mbir ma fekk ñoom ñoo ngi cig càggante} [Maryama: 39], waa àdduna jii ñoo ngi cig càggante, {te ñoom duñu gëm}[Maryama: 39]».

Ba aaya bii wàccee ci Yonnente Yàlla bi {Yàlla moo moom li nekk ci asamaan yi ak suuf si bu ngeen feeñalee li nekk ci seen i bakkan walla ngeen nëbb ko Yàlla dana leen ci càmbar mu jéggal ku ko soob daal di mbugal ku ko soob te Yàlla man na lépp} [Al-Baxara: 284], nee na: loolu tar lool ci sahaabay Yonnente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ñu teg seen i wóom ci suuf, daal di ne: yaw Yonnente Yàlla bi, gal nañu ci ay lol àttan nanu ko, julli woor ak jihaad ak saraxe, waaye wàcce nañu ci aaya bii te manunu ko, Yonnente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ne leen: "ndax dangeen bëgg a wax la ñoñ-téere ya leen jiitu woon waxoon dégg nanu moynanu? waaye waxleen: dégg nanu topp nanu noo ngi sàkku sag njéggal yaw sunu Boroom te yaw rekk yaay delluwaay ba", ñu daal di ne: dégg nanu topp nanu noo ngi sàkku sag njéggal yaw sunu Boroom te yaw rekk yaay delluwaay ba, ba ko gaaya waxee, seen làmmiñ ya nangu ko, Yàlla wàcce ca ginnaawam: {Yonnente bi gëm na li ñu wàcce ci mu bawoo ci Boroomam way gëm yi it ñépp gëm nañu gëm nañu Yàlla ak i malaakaam ak k téereem ak i Yonnenteem te duñu teqale diggante kenn ci Yónnenteem yi te dañuy wax naan dégg nanu topp nanu noo ngi sàkku sag njéggal yaw sunu Boroom te yaw rekk yaay delluwaay ba} [Al-Baxara: 285], ba ñu ko defee Yàlla mu kawe mi nasaxal ko, Yàlla mu màgg mi daal di wàcce: {Yàlla du togg benn bakkan lu dul lu mu man lu mu fàggu ci lu baax moom rekk la ñeel lu mu def ci lu bon it moom la ñeel Yàlla sunu Boroom bul nu jàppe ndeem danoo fàtte walla nu juum} [Al-Baxara: 286] " Mu ne: "waaw" {yaw Yàlla sunu Boroom bul nu teg coono kem na nga ko tege woon ña nu jiitu woon} [Al-Baxara: 286] Mu ne: "waaw" {yaw Yàlla sunu Boroom bul nu teg lu nu àttanul} [Al-Baxara: 286] Mu ne: "waaw" {yaw Yàlla sunu Boroom jéggal nj baal nu te yërëm nu yaw yaay sunu wéeruwaay dimbale nu ci kaw yéefar yi} [Al-Baxara: 286] Mu ne: "waaw".

Maa doon nàndal nit ñi ci kër Abuu Talhata, seen sàngara si bis booba nekkoon lu ñu jaxase, Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc digal ab wootekat muy woote naan: yégleen ne sàngara araamal nañu ko, nee na: Abuu Talhata ne ma: génnal nga tuur ko, ma génn tuur ko, mu taa ci mbeddi Madiina yi, am ñenn ñu wax ne: am na ñu faatu te fekk sàngara moo ngi ca seen biir ya, Yàlla wàcce: {Du nekk bàkkaar ca ña gëm tey sellal seen i jëf, la ñu masoon a ñam} [Al-Maa-ida: 93] ba aaya bi jeex.

Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- da daan tudd Yàlla ci bépp jamono.

Bi dee dikkalee Abuu Taalib, Yonnente Yàlla bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- dafa ñëw fi moom fekk fa Abuu Jahlin, ak Abdullah Ibn Abii Umayyata ibnul Muxiirata, mu ne ko: "yaw sama baay tëx, waxal: laa ilaaha Illal Laahu, genn kàddu gog dinaala ci mana layal fa Yàlla", Abuu Jahlin ak Abdullah Ibn Abii Umayyata ne ko: mo ndax dangay bàyyi diiney Abdul Muttalib, Yonnente bi deñul di ko ko gaaral, ñoom itam ñuy baamtu wax jooju, ba Abuu Taalib mujj a wax ne, maa ngi ci diiney Abdul Muttalib, mu bañ a wax: laa ilaaha illallaah, nee na: Yonnente Yàlla bi daal di wax ne: "giñ naa ci Yàlla ne dinaa la sàkkul njéggal fii ak terewuñu ma ko", Yàlla daal di wàcce laaya jii: {jaaduwul ci Yonnente bi ak ci ñi gëm ñuy jéggalul bokkaalekat yi} [At-Tawba: 113], Yàlla wàcce ci Abuu Taalib, daal di wax Yonnente Yàlla bi ne ko: {yaw de du yaay gindi ku la soob waaye Yàlla mooy gindi ku ko soob} [Al-Xasas: 56].

Nekkoon naa ci Minbaru Yonnente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc, jenn waay ne: faalewuma ma ñàkk a def jenn jëf ginnaaw lislaam lu dul may nàndal kiy aj, keneen ne: faalewuma ma ñàkk a def jenn jëf ginnaaw lislaam lu dul ma dundal jàkkay Màkka, keneen ne: jihaad ci yoonu Yàlla moo gën yi ngeen wax, Umar gëdd leen, ne leen: buleeen yëkkëti seen kàddu fekk yéen a ngi ci Minbaru Yonnente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc te bisu àjjuma la, waaye bu ngeen jullee àjjuma ma dugg laaj ko li ngeen di wuute, Yàlla mu màgg mi wàcce: {ndax dangeen a def nàndal kiy aj ak aar jàkka ja ñu wormaal mu yemoo ak ki gëm Yàlla ak bis bu mujj ba} [At-Tawba: 19] aaya bi ba mu jeex.

Bi {Innaa fatahnaa laka fathan mubiinan li yaxfira laka Allaahu} ba ci {fawsan hasiiman} [Al-Fath: 1-5] wàccee fekk moo nga jóge Hudaybiya, njàqare ak jaaxle nekk ci ñoom, fekk rendi woon nañu gàtt ya ca Hudaybiya, dafa wax ne: "wàcce nañu ci man aaya boo xam ne moo ma gënal àdduna bi yëpp".

«ku jàng ñaari aaya yi ci mujjug saaru Al-Baxara cig guddi danañu ko fegal leeb luy Aw ay»