«سهمهای مقرّر ارث را به مستحقّان شان برسانید و آنچه باقی ماند، سزاوارترین مرد [از خویشاوندان] را است».
به روایت ابن عباس رضی الله عنهما که پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«سهمهای مقرّر ارث را به مستحقّان شان برسانید و آنچه باقی ماند، سزاوارترین مرد [از خویشاوندان] را است».
«أَلْحِقُوا الفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا، فَمَا بَقِيَ فَلِأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ».
پیامبر اکرم ﷺ به متولّیان تقسیم میراث فرمان میدهند که اموال بازمانده را بر پایهٔ عدالت شرعی ـ چنانکه الله متعال مقرّر فرموده ـ میان مستحقّان تقسیم نمایند، بدین ترتیب که بهرههای مقدّر و معیّن (سهام فرضیه) که در کتاب الله بیان شده، یعنی دو سوم و یک سوم و یک ششم و نیم و ربع و یک هشتم، به دارندگان آن داده شود و آنچه پس از این سهام باقی ماند، به نزدیکترین خویشاوند مرد متوفی (که عَصَبه خوانده میشوند) رسانده شود.
این حدیث، قاعدهای استوار در تقسیم میراث است.
این که تقسیم میراث، با آغاز کردن به اهل میراث (صاحبان سهام معین) انجام میپذیرد.
آنچه پس از سهام مقرر باقی ماند، سهم عصبه (خویشاوندان پدری) است.
ترتیب اولویت، بر پایه نزدیکتر بودن است؛ پس خویشاوند دور (همچون عمو/ کاکا) با بودن خویشاوند نزدیک (همچون پدر) ارث نمیبرد.
اگر سهام مقرر، همه دارایی را فراگیرد و چیزی برجای نگذارد، برای عاصب (خویشاوند پدری) بهرهای نخواهد بود.
بیشتر (10)
صحیح بخاری. (8/ 152) (6737).
صحیح مسلم. (3/ 1233 - 1234) (1615).
فتح الباري.
لابن حجر (12/ 28).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام.
لإسماعيل الأنصاري (2/ 53).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام.
لعبد الله البسام (ص554).
خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام.
لفيصل آل مبارك (ص276).