سهمهای ارث را به صاحبانشان بدهید، و آنچه باقی ماند برای نزدیکترین مرد است
از ابن عباس رضی الله عنهما از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت است که فرمود:
«سهمهای ارث را به صاحبانشان بدهید، و آنچه باقی ماند برای نزدیکترین مرد است».
«أَلْحِقُوا الفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا، فَمَا بَقِيَ فَلِأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ».
پیامبر صلی الله علیه وسلم به کسانی که مسئول تقسیم تَرَکه هستند امر میکند که آن را با تقسیم عادلانه و شرعی، همانگونه که خداوند متعال خواسته است، میان مستحقان توزیع کنند؛ پس به صاحبان سهمهای معین، سهمهایشان را که در کتاب خدا مشخص شده - یعنی دوسوم، یکسوم، یکششم، نصف، یکچهارم و یکهشتم - بدهند، و آنچه پس از آن باقی ماند، به نزدیکترین مرد به میت داده میشود که به آنها «عصبه» میگویند.
این حدیث، یک قاعده در تقسیم تَرَکه است.
اینکه تقسیم سهمهای ارث با شروع از صاحبان سهمهای معین (اهل فرائض) صورت میگیرد.
اینکه آنچه پس از سهمهای معین باقی ماند، برای عصبه (خویشاوندان پدری) است.
مقدم داشتن نزدیکتر و سپس نزدیکتر؛ پس خویشاوند پدری دورتر، مانند عمو، با وجود خویشاوند پدری نزدیکتر مانند پدر، ارث نمیبرد.
اینکه اگر سهمهای معین، تمام تَرَکه را در بر گیرد، یعنی چیزی از آن باقی نماند، چیزی به عاصب (خویشاوندان پدری) نمیرسد.
بیشتر (10)
صحیح بخاری (8/ 152) (6737).
صحیح مسلم (3/ 1233 - 1234) (1615).
فتح الباري.
لابن حجر (12/ 28).
الإلمام بشرح عمدة الأحكام.
لإسماعيل الأنصاري (2/ 53).
تيسير العلام شرح عمدة الأحكام.
لعبد الله البسام (ص554).
خلاصة الكلام شرح عمدة الأحكام.
لفيصل آل مبارك (ص276).