همانا الله متعال واجباتی را مقرّر داشته، پس آنها را ضایع مسازید؛ و حدودی را تعیین کرده است، پس از آنها تجاوز نکنید؛ و چیزهایی را حرام کرده است، پس به آنها تعدّی نورزید؛ و از برخی امور به سبب مهربانی بر شما - نه از روی فراموشی - چشم پوشیده است، پس در جستجوی آنها برنیایید».
ابوثُعلبه خُشَنی، جُرشوم بن ناشِر - رضی الله عنه - از پیامبر الله- صلی الله علیه وسلم - روایت کرده است که فرمودند:
همانا الله متعال واجباتی را مقرّر داشته، پس آنها را ضایع مسازید؛ و حدودی را تعیین کرده است، پس از آنها تجاوز نکنید؛ و چیزهایی را حرام کرده است، پس به آنها تعدّی نورزید؛ و از برخی امور به سبب مهربانی بر شما - نه از روی فراموشی - چشم پوشیده است، پس در جستجوی آنها برنیایید».
«إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلَا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودًا فَلَا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلَا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلَا تَبْحَثُوا عَنْهَا».
پیامبر الله- صلی الله علیه وسلم - خبر می‌دهند که الله متعال اموری را واجب و فرائضی را مقرّر نموده اند، پس به آنها پایبند باشید، و با ترک یا سهل انگاری در آنها کوتاهی نکنید، و برای شما محدوده‌ها و بازدارنده‌های مقدّری قرار داده است که شما را از آنچه خشنودی وی در آن نیست بازمی‌دارد، پس بر آنچه شرع بدان امر کرده نیافزایید، و محرماتی را حرام گردانیده است، پس به آنها دست نزنید و به آنان نزدیک مشوید، و غیر از اینها، به مهربانی بر بندگانش، واگذاشته و مسکوت عنه گذاشته، پس بر اصل اباحت خود باقی می‌مانند و در جستجوی آنها برنیایید.
این حدیث گواه بر این است که الله متعال، قانونگذار است و فرمانروایی امر تنها به دست اوست.
حدیث در بردارنده قواعد شرع در زمینه حکم و اباحت است؛ چرا که حکم شرعی یا مسکوت عنه است، یا به آن سخن گفته شده؛ و آنگاه که سخنی در کار باشد، یا مأمورٌ‌به است - چه به وجوب چه به استحباب - و یا منهیٌّ‌عنه است - چه به تحریم چه به کراهت - و یا مباح است.
آنچه الله متعال درباره آن سکوت کرده، نه واجبش گردانیده، و نه حدّی برایش مقرّر داشته، و نه از آن نهی کرده پس حلال است.
چه نیکو بیان نمود پیامبر الله - صلی الله علیه وسلم - آنگاه که حدیث را با این تقسیم‌بندی روشن و آشکار ادا فرمودند.
لزوم پایبندی به فرائض الله متعال.
حرام بودن تعدی از حدود الله متعال.
بیشتر (5)
سنن دار قطنی. (4396).
المعجم الكبير للطبراني (22/221).
جامع العلوم والحكم (ص617).
شرح الأربعين النووية للعثيمين (ص309).
توضيح الأحكام من بلوغ المرام (6/ 210).
استناد شده در کتاب‌ها
3 کتابهابیشتر (3)
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 8«إنَّ اللهَ تَعَالىٰ فَرَضَ فَرائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُوداً فَلا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلا تَبْحَثُوا عَنها».
- شرح الأربعين النووية«إنَّ اللَّهَ تَعَالَى فَرَضَ فَرَائِضَ فَلَا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودًا فَلَا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلَا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلَا تَبْحَثُوا عَنْهَا».
- متن اصول الإيمانمتن أصول الإيمان{إن اللَّه فرض فرائض فلا تضيعوها، وحد حدودا فلا تعتدوها، وحرم أشياء فلا تنتهكوها، وسكت عن أشياء رحمة لكم غير نسيانٍ فلا تبحثوا عنها}.