Skip to content

ಅದನ್ನು (ಆ ಕರೆಯನ್ನು) ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದು ದುರ್ನಾತ ಬೀರುವಂತಹುದು (ಅಸಹ್ಯವಾದುದು)

ಜಾಬಿರ್ ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ (ಅಲ್ಲಾಹು ಅವರಿಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರೀತನಾಗಲಿ) ರಿಂದ ವರದಿ: ಅವರು ಹೇಳಿದರು:

"ನಾವು ಒಂದು ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿದ್ದೆವು. ಆಗ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನ್ಸಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ (ಹಿಂಬದಿಗೆ) ಒದ್ದನು (ಅಥವಾ ಹೊಡೆದನು). ಆಗ ಅನ್ಸಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ: 'ಓ ಅನ್ಸಾರಿಗಳೇ (ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ)!' ಎಂದು ಕೂಗಿದನು. ಮತ್ತು ಮುಹಾಜಿರ್ ವ್ಯಕ್ತಿ: 'ಓ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳೇ (ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ)!' ಎಂದು ಕೂಗಿದನು. ಅಲ್ಲಾಹು, ತನ್ನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಗೆ (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಇದು ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಅವರು: 'ಏನಿದು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅವರು (ಜನರು) ಹೇಳಿದರು: 'ಒಬ್ಬ ಮುಹಾಜಿರ್ ಅನ್ಸಾರಿಯೊಬ್ಬನ ಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದನು. ಆಗ ಅನ್ಸಾರಿ: ಓ ಅನ್ಸಾರಿಗಳೇ! ಎಂದೂ, ಮುಹಾಜಿರ್: ಓ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳೇ! ಎಂದೂ ಕೂಗಿದರು'. ಆಗ ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: 'ಅದನ್ನು (ಆ ಕರೆಯನ್ನು) ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದು ದುರ್ನಾತ ಬೀರುವಂತಹುದು (ಅಸಹ್ಯವಾದುದು)'." ಜಾಬಿರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಮದೀನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅನ್ಸಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರು. ನಂತರ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. (ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗ) ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಬಿನ್ ಉಬೈ ಹೇಳಿದನು: 'ಅವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೇ? ಅಲ್ಲಾಹನ ಆಣೆ, ನಾವು ಮದೀನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೆ, ಗೌರವವುಳ್ಳವರು ಅವಮಾನಿತರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ'. ಆಗ ಉಮರ್ ಇಬ್ನುಲ್-ಖತ್ತಾಬ್ (ಅಲ್ಲಾಹು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರೀತನಾಗಲಿ) ಹೇಳಿದರು: 'ಓ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿ, ಈ ಮುನಾಫಿಕ್‌ನ (ಕಪಟವಿಶ್ವಾಸಿಯ) ಕತ್ತನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತೇನೆ'. ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: 'ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿ. ಮುಹಮ್ಮದ್ ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಜನ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು'."

كُنَّا فِي غَزَاةٍ فَكَسَعَ رَجُلٌ مِنَ المُهَاجِرِينَ رَجُلًا مِنَ الأَنْصَارِ، فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ: يَا لَلْأَنْصَارِ، وَقَالَ المُهَاجِرِيُّ: يَا لَلْمُهَاجِرِينَ، فَسَمَّعَهَا اللَّهُ رَسُولَهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا هَذَا؟» فَقَالُوا: كَسَعَ رَجُلٌ مِنَ المُهَاجِرِينَ رَجُلًا مِنَ الأَنْصَارِ، فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ: يَا لَلْأَنْصَارِ، وَقَالَ المُهَاجِرِيُّ: يَا لَلْمُهَاجِرِينَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دَعُوهَا فَإِنَّهَا مُنْتِنَةٌ» قَالَ جَابِرٌ: وَكَانَتِ الأَنْصَارُ حِينَ قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكْثَرَ، ثُمَّ كَثُرَ المُهَاجِرُونَ بَعْدُ، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ: أَوَقَدْ فَعَلُوا، وَاللَّهِ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى المَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَضْرِبُ عُنُقَ هَذَا المُنَافِقِ، قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دَعْهُ، لاَ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّ مُحَمَّدًا يَقْتُلُ أَصْحَابَهُ».

ಬುಖಾರಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ.
ಸಹೀಹ್
ವಿವರಣೆ

ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮುಹಾಜಿರ್ ಮತ್ತು ಅನ್ಸಾರಿ ಸಂಗಾತಿಗಳಿದ್ದರು (ಅಲ್ಲಾಹು ಅವರೆಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರೀತನಾಗಲಿ). ಆಗ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನ್ಸಾರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಆಗ ಅನ್ಸಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ: "ಓ ಅನ್ಸಾರಿಗಳೇ, ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ!" ಎಂದನು. ಮುಹಾಜಿರ್ ವ್ಯಕ್ತಿ: "ಓ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳೇ, ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ!" ಎಂದನು. ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಇದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು "ಏನಿದು?" ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಜನರು ಹೇಳಿದರು: "ಒಬ್ಬ ಮುಹಾಜಿರ್ ಅನ್ಸಾರಿಯೊಬ್ಬನ ಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದನು. ಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ಸಾರಿ: ಓ ಅನ್ಸಾರಿಗಳೇ, ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಎಂದೂ, ಮುಹಾಜಿರ್: ಓ ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳೇ, ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಎಂದೂ ಕೂಗಿದರು." ಆಗ ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: "ಈ ಜಾಹಲಿಯ್ಯಾ (ಅಜ್ಞಾನದ) ಕಾಲದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅದು ಕೆಟ್ಟದ್ದು, ಅಸಹ್ಯಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ಹಾನಿಕಾರಕವಾದುದು." ಜಾಹಲಿಯ್ಯಾ ಕಾಲದ ಅಭ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ಎದುರಾಳಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರೆ, ಅವನು (ಸೋಲುತ್ತಿರುವವನು) ತನ್ನ ಪಂಗಡದವರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಪಂಗಡದವರು ತಮ್ಮವನು ಅಕ್ರಮಿ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಆಗಿರಲಿ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಅವನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜಾಬಿರ್ ಹೇಳಿದರು: ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ವಲಸೆ ಬಂದು ಮದೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅನ್ಸಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರು. ನಂತರ (ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ) ಮುಹಾಜಿರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದರು. ಆಗ ಕಪಟವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ (ಮುನಾಫಿಕರ) ನಾಯಕನಾದ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಬಿನ್ ಉಬೈ ಬಿನ್ ಸಲೂಲ್ ಹೇಳಿದನು: "ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಂತೇ?! ಅಲ್ಲಾಹನ ಆಣೆ, ನಾವು ಮದೀನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೆ, ಗೌರವವುಳ್ಳವರು — ಅಂದರೆ ತಾನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕಡೆಯವರು — ಅವಮಾನಿತರನ್ನು — ಅಂದರೆ ಪ್ರವಾದಿಯವರನ್ನು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರನ್ನು — ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ." ಆಗ ಉಮರ್ ಇಬ್ನುಲ್-ಖತ್ತಾಬ್ (ಅಲ್ಲಾಹು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರೀತನಾಗಲಿ) ಹೇಳಿದರು: "ಓ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿ, ಈ ಕಪಟವಿಶ್ವಾಸಿಯ ಕತ್ತನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ." ಆಗ ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: "ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿ. ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ನೋಡುವಾಗ ಅವನು ನನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಯೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಜನ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು."

ಹದೀಸಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು

ಜಾಹಲಿಯ್ಯಾ (ಅಜ್ಞಾನದ) ಕಾಲದ ಕೆಟ್ಟ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು — ಮಾತಿನಲ್ಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರಲಿ — ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನರನ್ನು ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿಡಲು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದುದರ ಕಡೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಇಸ್ಲಾಂ ಬಂದಿದೆ.

ಸುಳ್ಳು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆ (ಪಕ್ಷಪಾತ) ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ದುರ್ನಾತ ಬೀರುವ ಅಸಹ್ಯ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ದೂರವಿರುವಂತೆ ಇದರಿಂದಲೂ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ಹಗೆತನ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಇದನ್ನು 'ಜಾಹಲಿಯ್ಯಾ ಕರೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದು, ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಹಲಿಯ್ಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಬಲದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸ್ಲಾಂ ಬಂದು ಇದನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಶರೀಅತ್‌ನ ನಿಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (ಕಾಝಿ) ಅವರ ನಡುವೆ ತೀರ್ಪು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ರಮನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್-ಸಿಂದಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಜಾಹಿಲಿಯ್ಯಾ ಕಾಲದ ಜನರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕೇವಲ ತನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವನು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಪ್ರವಾದಿಯವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರನ್ನು ಕರೆಯಲು ಇಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ (ಹಕ್ಕ್) ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಶ್ವಾಸಿಯ ಮೇಲೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ; ಅವನು ತನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದಿರಲಿ.

ಪ್ರವಾದಿಯವರ (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗಡಿಗರ (ಅಲ್ಲಾಹು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರೀತನಾಗಲಿ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಪಟವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಿಗಿದ್ದ ಕೆಟ್ಟ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಪಟವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಹನೆ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜನರು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವಂತಹ ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ದೂರ ಓಡಿಸುವಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ, "ಮುಹಮ್ಮದ್ ತಮ್ಮ ಸಂಗಡಿಗರನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಪ್ರವಾದಿಯವರು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಿರಲಿ) ಕಪಟವಿಶ್ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಿಂದ ತಡೆದರು.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಸಹೀಹುಲ್ ಬುಖಾರಿ. (6/ 154) (4907).

ಸಹೀಹ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್. (4/ 1998) (2584).

ಇನ್ನಷ್ಟು (4)

النهاية في غريب الحديث والأثر (801) (899).

عمدة القاري شرح صحيح البخاري (19/ 241).

المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم (6/ 560).

البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (40/ 596).