«الله خرم و نورانی کند چهرهٔ کسی را که چیزی از ما بشنود و همانگونه که شنیده است، آن را برساند؛ چه بسا کسی که [حدیث] به او رسانده میشود، از شنوندهٔ [اول] فهمیدهتر باشد».
از عبدالله بن مسعود رضی الله عنه روایت است که گفت: از پیامبر صلی الله علیه و سلم شنیدم که میفرمودند:
«نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَ، فَرُبَّ مُبَلِّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ». یعنی: «الله خرم و نورانی کند چهرهٔ کسی را که چیزی از ما بشنود و همانگونه که شنیده است، آن را برساند؛ چه بسا کسی که [حدیث] به او رسانده میشود، از شنوندهٔ [اول] فهمیدهتر باشد».
«نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَ، فَرُبَّ مُبَلِّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ».
پیامبر صلی الله علیه و سلم برای کسی که حدیثشان را بشنود و آن را حفظ کند تا به دیگری برساند، دعای شادابی، طراوت و زیبایی در دنیا کردند، و اینکه خداوند او را به طراوت، نعمت و شادابی بهشت در آخرت برساند؛ زیرا چه بسا کسی که حدیث به او منتقل شده، فهمیدهتر، فقیهتر و تواناتر بر استنباط از ناقل حدیث باشد. پس [چه بسا] اولی در حفظ و نقل مهارت دارد و دومی در فهم و استنباط.
تشویق به حفظ سنت نبوی و رساندن آن به مردم.
بیان فضیلت اهل حدیث، و شرافتِ طلبِ آن.
فضیلت علما، که آنان اهل استنباط و فهم هستند.
فضیلت صحابه رضوان الله علیهم، زیرا آنان کسانی بودند که حدیث رسول خدا صلی الله علیه و سلم را شنیدند و به ما رساندند.
مناوی گفته است: [این حدیث] بیان کرد که فقاهت (فهم عمیق) شرط راوی حدیث نیست، بلکه شرط او حفظ کردن است، و بر فقیه است که بفهمد و تدبر کند.
ابن عیینه گفته است: هیچکس نیست که به دنبال حدیث باشد، مگر آنکه به خاطر این حدیث، در چهرهاش شادابی و طراوتی است.
حفظ نزد محدثین بر دو نوع است: حفظ قلبی و سینهای، و حفظ کتابی و سطری. و دعای موجود در حدیث شامل هر دو نوع میشود.
فهمهای مردم متفاوت است، پس چه بسا کسی که [حدیث] به او رسانده میشود، از شنونده فهمیدهتر باشد، و چه بسا حامل فقهی که خود فقیه نباشد.
بیشتر (13)
سنن ترمذی (4/ 394) (2657).
سنن ابنماجه (1/ 157) (232).
مُسنَد احمد (7/ 221) (4157).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.
لسليم الهلالي (2/ 476).
شرح رياض الصالحين.
لابن عثيمين (5/ 446).
فيض القدير شرح الجامع الصغير.
لعبدالرؤوف المناوي (3/ 206).
كنوز رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (16/ 496).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (2/ 956).