((بلا چ ژن بێی ههڤژینێ خۆ یان مهحرهمهكێ خۆ قویناغا دوو ڕۆژان گهشتێ نهكهت
ئهبو سهعیدێ خودری (خودێ ژێ ڕازی بیت) -یێ كو دوازده شهڕان د گهل پێغهمبهری (صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن) پشكدار بووی- دبێژیت: من چوار تشت ژ پێغهمبهری (صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن) بهیستن و ب دلێ من بوون، گۆت:
((بلا چ ژن بێی ههڤژینێ خۆ یان مهحرهمهكێ خۆ قویناغا دوو ڕۆژان گهشتێ نهكهت، و ڕۆژی د دوو ڕۆژاندا نینه: ڕۆژا جهژنا ڕهمهزانێ و ڕۆژا جهژنا قوربانێ، نڤێژ ژی نینه پشتی نڤێژا سپێدێ ههتا ڕۆژ ههلاتنێ و پشتی نڤێژا ئێڤاری ههتا ڕۆژ ئاڤابوونێ، و بار ناهێته پێچان و گهشت ناهێته كرن (ب مهرهما عیبادهتێ تایبهت) ب تنێ بۆ سێ مزگهفتان نهبیت: مزگهفتا حهرام (ل مهكههێ)، مزگهفتا ئهقصایێ و ئهڤ مزگهفتا من (ل مهدینێ))).
«لاَ تُسَافِرِ المَرْأَةُ مَسِيرَةَ يَوْمَيْنِ إِلَّا وَمَعَهَا زَوْجُهَا أَوْ ذُو مَحْرَمٍ، وَلاَ صَوْمَ فِي يَوْمَيْنِ: الفِطْرِ وَالأَضْحَى، وَلاَ صَلاَةَ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ، وَلاَ بَعْدَ العَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ، وَلاَ تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلاَثَةِ مَسَاجِدَ: مَسْجِدِ الحَرَامِ، وَمَسْجِدِ الأَقْصَى، وَمَسْجِدِي هَذَا».
پێغهمبهری (صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن) پاشڤهبرن ژ چوار تشتان كر: یا ئێكێ: قهدهغهكرنا گهشتكرنێ بۆ ژنێ كو بێی ههڤژینێ خۆ یان مهحرهمهكێ خۆ قویناغا دوو ڕۆژان گهشتێ بكهت، مهحرهم ژی ئهو كهسه یێ بۆ ههتا ههتایێ پێكئینانا ههڤژینییێ د گهل حهرام بیت ژ كهسوكاران، وهكی باب، كوڕ، برازا و خوارزا و مام، خال و یێن وهكی وان. یا دووێ: پاشڤهبرن ژ ڕۆژیگرتنا ڕۆژا جهژنا ڕهمهزانێ و جهژنا قوربانێ، چ وهكی نهزر بیت یان سوننهت بیت یان كهفارهت. یا سێیێ: پاشڤهبرن ژ نڤێژێن سوننهت پشتی نڤێژا ئێڤاری ههتا ڕۆژ ئاڤا دبیت و پشتی نڤێژا سپێدێ ههتا ڕۆژ دههلێت. یا چارێ: پاشڤهبرن ژ گهشتكرنێ بۆ ههر جههكی كو مرۆڤی باوهری ههبیت خێر ل وێرێ یا زێدهیه یان ئهو جهه یێ پیرۆزه، ژ بلی ڤان سێ مزگهفتان، ڤێجا ژ بلی وان ههرسێكان بار بۆ چ جهێن دی ناهێته پێچان و گهشت بۆ ناهێته كرن ب تنێ بۆ مهرهما كرنا نڤێژێ تێدا، چونكی خێر د وان ههرسێ مزگهفتاندا دهێته چهند جار كرن و نه وهكی یێن دییه، ئهو سێ مزگهفت ژی: مزگهفتا حهرام، مزگهفتا پێغهمبهری (صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن) و مزگهفتا ئهقصایێ.
...:
دروست نینه ژن بێی مهحرهم گهشتێ بكهت.
ژن بۆ ژنێ نه مهحرهمه د گهشتێدا، ژ بهر گۆتنا وی: "ههڤژینێ وێ یان مهحرهمهك".
ههر تشتێ بێژنێ گهشتكرن، پاشڤهبرن ل ژنێ هاتییه كرن بێی ههڤژین یان بێی مهحرهم وێ گهشتێ ئهنجام بدهت، و ئهڤ فهرمووده ل دویڤ ڕهوش و حالێ پرسیاركهری و جهێ وی بوویه.
مهحرهمێ ژنێ ههڤژینێ وێیه یان ئهوه یێ پێکئیكانا ههڤژینییێ بۆ ههتا ههتایێ د گهل حهرام بیت، چ ژ بهر نێزیكاتییێ بیت وهكی، باب و كوڕ و مام و خال، یان ژ بهر شیرخوارنێ بیت، وهكی بابێ شیری یان مامێ شیری، یان ژ بهر خزماتییێ بیت وهكی بابێ ههڤژینی (ئانكو خهزیری). دڤێت مهحرهم یێ موسلمان و بالغ و ئاقل و جهێ باوهرییێ بیت؛ چونكی مهرهم پێ پاراستنا ژنێیه و ب ڕێڤهبرنا كاروبارێن وێیه.
گرنگیپێدانا شهریعهتێ ئیسلامێ ب ژنێ و پاراستن و ڕێزگرتنا وێ.
دروست نهبوونا نڤێژێن سوننهت یێن بێی ئهگهر پشتی سپێدێ و ئێڤاری، بهلێ نڤێژێن فهڕز یێن ژ خودانی چووین یان نڤێژێن خودان ئهگهر وهكی تهحییهتول مهسجد و یێن هۆسا دروستن.
كرنا نڤێژێ ئێكسهر پشتی ههلاتنا ڕۆژێ یا حهرامه، بهلكی دڤێت ب تهمهت ڕمهكێ بلند ببیت، كو نێزیكی دههـ ههتا پازده خولهكان دكێشیت.
دهمێ نڤێژا ئێڤاری یێ بهردهوامه ههتا ڕۆژ ئاڤا دبیت.
دروسته گهشت بۆ وان ههرسێ مزگهفتان بهێته كرن.
قهدر و بهایێ وان ههرسێ مزگهفتان ل سهر ههمیێن دی.
دروست نهبوونا گهشتكرنێ ب تایبهتی بۆ سهرهدانا گۆڕان، ههتا ئهگهر گۆڕێ پێغهمبهری ژی بیت (صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن)، بهلێ بۆ وی كهسێ ل مهدینێ بیت یان بۆ مهرهمهكا دی یا دروست هاتبیته مهدینێ دروسته سهرهدانا گۆڕێ وی بكهت.
زێدهتر (16)
صهحیحا بۆخاری (3/ 43) (1995).
صهحیحا موسلمی (2/ 975) (827).
فتح الباري شرح صحيح البخاري.
لابن حجر العسقلاني (4/ 75).
توضيح الأحكام مِن بلوغ المرام.
للبسام (3/ 544).
فتح ذي الجلال والإكرام شرح بلوغ المرام.
لابن عثيمين (3/ 311).
سبل السلام.
لمحمد الصنعاني (1/ 598).
مجموع فتاوى ومقالات.
لابن باز(6/ 321).
الشرح الممتع على زاد المستقنع.
لابن عثيمين (6/ 516).
شرح سنن أبي داود.
عبد المحسن العباد (65/ 8 بترقيم الشاملة آليا).