«هیچ مردی، دیگری را به فسق متهم نمی‌کند، و به او نسبت کفر نمی‌دهد، مگر آنکه اگر آن شخص چنان نباشد، آن [اتهام] به خود او بازمی‌گردد».
از ابوذر رضی‌الله‌عنه روایت است که وی از پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم شنید که فرمودند:
«هیچ مردی، دیگری را به فسق متهم نمی‌کند، و به او نسبت کفر نمی‌دهد، مگر آنکه اگر آن شخص چنان نباشد، آن [اتهام] به خود او بازمی‌گردد».
«لاَ يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالفُسُوقِ، وَلاَ يَرْمِيهِ بِالكُفْرِ، إِلَّا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ».
پیامبر صلی‌‌الله‌علیه‌وسلم هشدار داده‌اند که هر کس به دیگری بگوید: «تو فاسق هستی» یا «تو کافر هستی»، اگر آن شخص آن‌گونه که گفته شده نباشد، خودِ گوینده سزاوار آن صفت مذکور خواهد بود و سخنش به خودش بازمی‌گردد. و اما اگر آن شخص همان‌گونه باشد که گفته شده، چیزی به گوینده بازنمی‌گردد؛ زیرا در آنچه گفته، راستگو بوده است.
تحریم متهم کردن مردم به کفر یا فسق، بدون مجوّز شرعی.
وجوب تحقیق و اطمینان‌یافتن، هنگام صادر کردن حکم دربارهٔ مردم.
ابن دقیق العید گفته است: این تهدیدی بزرگ برای کسی است که مسلمانی را تکفیر کند در حالی که آن شخص چنان نباشد، و این ورطه [و مهلکهٔ] بزرگی است.
ابن حجر عسقلانی گفته است: اما اینکه آن شخص [متهم]، با آن اتهام، فاسق یا کافر نمی‌شود، مستلزم این نیست که گوینده در حالتی که به او می‌گوید: «تو فاسق هستی»، گناهکار نباشد. بلکه در این حالت، تفصیل وجود دارد: اگر قصدش نصیحت خود او یا نصیحت دیگران از طریق بیان حالش باشد، جایز است. و اگر قصدش سرزنش کردن، مشهور ساختن او به آن گناه (رسواسازی) و آزار دادن محض باشد، جایز نیست؛ زیرا او مأمور است که [عیب] او را بپوشاند، او را تعلیم دهد و به نیکویی موعظه کند. پس تا زمانی که می‌تواند این کار را با نرمی انجام دهد، جایز نیست که با تندی و خشونت آن را انجام دهد؛ زیرا این کار ممکن است سببی برای تحریک او و پافشاری بر آن عمل شود، همان‌طور که در طبع بسیاری از مردم، حالت مناعت (و سرسختی در برابر تحقیر) وجود دارد. به‌ویژه اگر آنکه امر [به معروف] می‌کند، از نظر جایگاه پایین‌تر از کسی باشد که به او امر می‌شود.
بیشتر (12)
صحیح بخاری (8/ 15) (6045).
صحیح مسلم (1/ 79) (61).
نزهة المتقين.
لمجموعة من الباحثين (2/ 1073).
كنوز رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (18/ 446).
بهجة الناظرين.
لسليم الهلالي (3/ 82).
شرح رياض الصالحين.
لابن عثيمين (6/ 220).
التنوير شرح الجامع الصغير.
للصنعاني (9/ 275).
استناد شده در کتاب‌ها
4 کتابهابیشتر (4)
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 7«لا يَرمي رجُلٌ رجُلاً بالفسْقِ أو الكُفْرِ إلَّا ارتَدَّتْ عليْه، إنْ لمْ يَكُنْ صاحبُهُ كذلكَ».
- مادة العقيدة الإسلامية(لا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالْفُسُوقِ، وَلا يَرْمِيهِ بِالْكُفْر، ِ إِلَّا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ )[176].
- مجموعة زاد العقيده (4)العقيدة 4«لا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالفُسُوقِ، وَلا يَرْمِيهِ بِالكُفْر، إِلَّا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صاحِبُهُ كَذَلِكَ».
- نبراس طالب (4)1«لاَ يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالفُسُوقِ، وَلاَ يَرْمِيهِ بِالكُفْرِ، إِلَّا ارْتَدَّتْ (رجعت)عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ»