Encyclopedia of Prophetic Hadiths

«buleen di giñ ci yi ñuy jaamu te du Yàlla, buleen di giñ it ci seen i baay».

Toogoon nanu fi Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc, ak Abuu Bakar ak Umar nu nekk ci mbooloo, Yonente jug dem, daal di yeex a ñëw, ba nu ragal ñu dogaale ko wolif nun, nu tëb jug, ma nekk ki njëkk a tëb jëm ci moom, ma génn di wër Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ba ma mujj ñëw ci benn miiru ansaar Banii Najjaar yi, ma wër ko ba xam ndax dinaa fa gis ab bunt? gisuma ko, fa saasa am yol daal di dugg si ci Miir bi jóge ca teenu Xaarijata -am yol mooy am walangaan- ma tëb, ma dugg fi Yonente Yàlla bi, mu wa ne: "kan la Abuu Hurayrata" ma ne : waaw yaw Yonente Yàlla bi, mu ne: "lan mooy sa mbir?" Ma ne ko: dangaa nekkoon sunu biir, nga jug dem daal di Yeex a ñëw, ñu ragal nu dogaale la wolif nun, ñu jàq daal di tëb, man maa njëkk a tëb, te nit ña a ngi sama ginnaaw, mu ne: "yaw Abuu Hurayrata" daal di may jox ñaari dàllam, daal di ne: "yóbbul sama dàll yii koo dajeel ci ginnaaw miir bii, te muy seede ne amul kenn ku ñu war a jaamu ku dul Yàlla di ku am kóolute ci xolam, nanga ko bégal ci Àjjana", ki ma njëkk a dajeel mooy Umar, mu ne ma: waaw ñaari dàll yii nag yaw Abuu Hurayrata? Ma ne ko lii de ñaari dàlli Yonente Yàlla bi la moo ma yónni jox ma ko ne ma ku ma dajeel muy seede ne amul kenn ku ñu war a jaamu ku dul Yàlla mu am kóolute ci xolam ma bégal ko ci Àjjana, Umar door loxoom ci diggante sama ñaari ween yi, ma detteelu, mu ne ma dellul yaw Abuu Hurayrata, ma dellu ci Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc ma yiket daad di jooy, Umar jiital ma topp sama ginnaaw, Yonente bi daal di ne: "lu la jot yaw Abuu Hurayrata?" Ma ne ko: damaa daje ak Umar ma xibaar ko li nga ma yónni mu dóor ma dóor bu tar ci sama dënn ma detteelu, mu ne ma: dellul, Yonnente bi ne ko: "lan moo la yóbbe li nga def?" Mu ne: yaw Yonente Yàlla bi jote naa la sama baay ak sama yaay, ndax yaa yónni Abuu Hurayrata jox ko sa dàll yi ci ne ku mu dajeel muy kuy seede ne amul kenn ku ñu war a jaamu ku dul Yàlla di ku ci am kóolute ci xolam mu bégal ko ci Àjjana? Mu ne ko: "waaw", Umar ne ko: bu ko def, ndax damaa ragal nit ñi sukkandiku ci, bàyyileen ñu jëf, Yonente Yàlla bi yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc daal di ne "kon bàyyileen".

Wax naa : yaw Yónente Yàlla bi, wax ma ci Lislaam wax joo xam ne duma ko laaj kenn ku dul yaw, mu ne ma : "waxal gëm naa Yàlla, te jub kocc".

"tabax nañu lislaam ci juróom: seede ne amul kenn ku ñu war a jaamu ku dul Yàlla, ak ne Muhammat jaamam la di ndawam, ak taxawal julli, ak joxe asaka, ak aji Màkka, ak woor weeru koor ".

Jele nañu ci Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- ci li mu soloo ci Boroomam mu màgg mi mu wax ne: «Yàlla dafa bind yu rafet yi ak yu ñaaw yi, daal di leeral ko, képp ku yéene jëf i yiw, te defu ko, Yàlla dana ka ko bindal wenn yiw wu mat sëkk, waaye bu ko yéenee ba noppi def ko, mu bindal ko fukki yiw, mannakoo Ful bamu yégg juróom-ñaari téeméeri, ba ci ay full yu bari, waaye képp ku Yéenee jëf lu ñaaw te defu ko Yàlla di na ko bindal wenn yiw wu mat sëkk, bu ko Yéenee nag daldi koy def mu bindal ko wenn ñaawteef».

Dafa nekkoon ak Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- ci ab tukki ci tukkerm yi, nee na: Yónente daldi yónni lenn ndaw -fekk nit ñi ña nga ca séen fanaanukaay- mu ne ko "bumu bàyyi benn caq walla bantu fett ci doqug genn giléem te daggu ko".

Jële na ci Yónente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- mu jële ci Yàlla mu kawe mi mu wax ne:«yéen sama jaam ñi damaa araamal tooñ ci sama bopp, ma def ko muy lu araam ci seen diggante kon buleen di tooñante, yéen sama jaam ñi yéen ñépp dangeen a réer ku dul ki ma gindi, kon sàkkuleen ci man gindiku ma gindi leen, yéen sama jaam ñi yéen ñépp a xiif ku dul ki ma leel, kon sàkkuleen ci man ma leel leen , kon dinaa leen leel, yéen sama jaam ñi yéen ñépp a rafle ku dul ki ma wodd, kon sàkkuleen ci man ma wodd leen kon dinaa leen wodd, yéen sama jaam ñi dangeen di juum guddi ak bëccëg kon jéggaluleen ma ma jéggal leen, yéen sama jaam ñi manuleen maa lor ba di ma lor, te manuleen maa jariñ ba di ma jariñ, yéen samay jaam ñi njëkk ci yéen ak ñi mujj ci yéen, nit ñi ak jinne yi ci yéen bu ñu neekkoon xolu ki gën a ragal Yàlla ci yéen loolu du yokk ci sama nguur gi dara, yéen samay jaam ñi njëkk ci yéen ak ñu mujj ña, ak seen i nit ak jinne bu ñu neekkoon xolu ki gën a kàccoor ci yéen loolu du wàññi ci sama nguur gi dara, yéen samay jaam ñi njëkk ci yéen ak ñu mujj ña, ak seen i nit ak jinne dañoo taxaw ci benn pàkk bu yaatu, ñu ñaan ma ma jox kenn ku nekk la mu ñaan loolu du wàññi li ne fi man lu dul li ab puso di wàññi ci ndoxum géej gi bu ñu ko sa dugalee, yéen sama jaam ñi seen jëf rekk laa leen di dencal joxaat leen ko ba mu mat, ku fa fekk yiw na sant Yàlla, waaye ku fa fekk ay bu mu yedd ku dul boppam».

Ummu Salamata dafa xibaar Yonnente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- benn jàngu bu mu gis ca Abasa, (jàngu : jaamukaayu katolig yi) ñu koy woowe Maariya, mu wax ko la mu fa gis ci ay nataal, Yonnente bi -yal na ko Yàlla dolli xéewal ak mucc- ne ko: " ñooñu aw nit lañu wow bu ku baax faatoo fa ñoom, dañuy tabax ca bàmmeelam ba jàkka, daaldi cay def nataal yooyu, ñooñu ñoo yées ci nit ñi fa Yàlla".