و مفردون سبقت نمودند
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت:
رسول الله صلی الله علیه و سلم در مسیر راه مکه بود، و از کوهی به نام جمدان گذشت و فرمودند: « به مسیر خود ادامه دهید این جمدان است، و مفردون سبقت نمودند» گفتند: مفردون چه کسانی هستند یا رسول الله؟ فرمودند: «مردان و زنانی که الله را زیاد یاد می کنند».
كَانَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسِيرُ فِي طَرِيقِ مَكَّةَ، فَمَرَّ عَلَى جَبَلٍ يُقَالُ لَهُ جُمْدَانُ، فَقَالَ: «سِيرُوا هَذَا جُمْدَانُ، سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ» قَالُوا: وَمَا الْمُفَرِّدُونَ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «الذَّاكِرُونَ اللهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ».
پیامبر صلی الله علیه وسلم مقام کسانی را بیان می نماید که الله را زیاد یاد می کنند، اینکه آنان در بهشت نعیم از دیگران پیشی گرفته ومرتبه های بلندی را ویژۀ خود نموده اند، و آنان را به کوه جمدان تشبیه نمود که از کوه های دیگر بی نظیر است.
کثرت ذکر و مشغول شدن به آن مستحب است، زيرا پیشی گرفتن در آخرت با طاعات بیشتر و اخلاص در عبادات حاصل می شود.
ذکر الله متعال تنها با زبان، یا تنها در دل، و یا با زبان و قلب با هم، که این بالاترین مرتبۀ آنهاست.
از جمله ذکرها، اذکار شرعی مقید است، مانند اذکار صبح و شام، و اذکار بعد از نمازهای فرضی و غیره.
نووی گفت: بدان که فضیلت ذکر در تسبیح ، تهلیل، تحمید، و تکبیر و مانند آنها منحصر نیست، بلکه هر عمل کننده به طاعت الله متعال ذکر کنندۀ الله متعال محسوب می شود.
الله متعال بزرگترین اسباب ثبات را بیان نموده و می فرماید: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) [الأنفال: 45] (اى كسانى كه ایمان آوردهاید، هنگامی که با گروهی [از دشمنان] روبرو شدید، پایداری نمایید و الله را بسیار یاد کنید؛ باشد که رستگار شوید).
وجه تشبیه میان ذکر کننده گان و کوه جمدان انفراد و انزوا است؛ کوه جمدان از کوهها جدا و منفرد است، و همچنان آنانیکه الله متعال را زیاد یاد می کنند، چون شخص منفرد کسی است که دل و زبانش با یاد پروردگارش در خلوت بوده، هر چند در میان مردم باشد، و در اوقات خلوت آرامش یابد و از کثرت اختلاط با مردم احساس تنهایی کند، و ممکن است وجه تشبیه این باشد که ذکر سبب ثبات و استواری در دین است، چنان که کوه ها سبب ثبات زمین است، و یا این که پیشی گرفتن در کارهای خیر در دنیا و آخرت باشد، طوری که مسافر از مدینه به مکه بود، و هرگاه به جمدان برسد، نشانۀ رسیدن به مکه است، و هر که به آن برسد از سبقت کننده گان می باشد، پس بنابراین ذکر کنندۀ الله متعال با کثرت ذکر از دیگران پیشی می گیرد، الله متعال داناتر است.
بیشتر (9)
صحیح مسلم. (4/ 2062) (2676).
نزهة المتقين.
لمجموعة من الباحثين (2/ 983).
تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان.
لابن سعدي (ص665).
بهجة الناظرين.
لسليم الهلالي (2/ 510).
شرح رياض الصالحين.
لابن عثيمين (5/ 516).
استناد شده در کتابها
5 کتابهابیشتر (5)
- الذكر والدعاء والعلاج بالرقي من الكتاب والسنة"سبق المفرِّدون" قالوا: وما المفردون يا رسول الله! قال: "الذاكرون الله كثيراً والذاكرات".
- المنتقى من المتجر الرابح في ثواب العمل الصالح - المعتمدالمنتقى من المتجر الرابح في ثواب العمل الصالحعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يسير في طريق مكة، فمرّ على جبل يقال له: جمدان، فقال: “سيروا هذا جمدان، سبق المفردون”.
- رسالة في الأذكار1«سَبَقَ المُفَرِّدُونَ». قالوا: وما المفرِّدون يا رسولَ الله؟ قال: «الذَّاكِرُونَ اللهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ».
- رياض الصالحينرياض الصالحين مع فوائد وهدايات - 7«سَبَقَ المُفَرِّدُونَ» قالوا: وَمَا المُفَرِّدُونَ يا رَسُولَ الله؟ قَالَ: «الذَّاكرونَ اللهَ كثيراً والذَّاكراتُ».
- نبراس طالب (1)1«سَبَقَ الْمُفَرِّدُونَ» قَالُوا: وَمَا الْمُفَرِّدُونَ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «الذَّاكِرُونَ اللهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ»