Encyclopedia of Prophetic Hadiths

ڕۆژەکێ ئه‌ز ل پشت پێغەمبەرێ خودێ (صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن) بووم، ئینا گۆت: ((ئه‌ی كوڕكۆ؛ ئه‌ز دێ هنده‌ك په‌یڤان نیشا ته‌ده‌م: سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ ئه‌و ژی دێ ته‌ پارێزیت. سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ دێ بینی هه‌می گاڤا ئه‌و یێ ل به‌رامبه‌ری ته‌. ئه‌گه‌ر ته‌ ڤیا داخوازییه‌كێ بكه‌ی؛ داخوازیا خۆ ژ خودێ بكه‌، ئه‌گه‌ر تو پێدڤی هاریكارییێ بووی؛ داخوازا هاریكارییێ ژ خودێ بكه‌. بزانه‌؛ ئه‌گه‌ر ئوممه‌ت هه‌می كۆم ببیت دا مفایه‌كی بگه‌هیننه‌ ته‌؛ ئه‌و‌ نه‌شێن مفای بگه‌هیننه‌ ته‌ ژبلی وی تشتێ خودێ بۆ ته‌ نڤیسی، و ئه‌گه‌ر كۆم ببن دا زیانه‌كێ بگه‌هیننه ‌ته؛‌ ئه‌و نه‌شێن چ زیانان بگه‌هیننه ‌ته‌ ژبلی وێ یا خودێ ل سه‌ر ته‌ نڤیسی، پێنووس یێن بلندبووین و به‌رپه‌ڕ ژی یێن هشك بووین)).

((ئه‌گه‌ر خودێ د قه‌ده‌رێدا بۆ عه‌بده‌كێ خۆ نڤیسی كو ل ئه‌رده‌كی بمریت؛ دێ وه‌ لێ كه‌ت وى كاره‌ك ل وی ئه‌ردی هه‌بیت)).

((خودێ نموونه‌ بۆ مه‌ ب ڕێكه‌كا ڕاست‌ ئینایه‌، دوو دیوار یێن ل هه‌ردوو لایێن ڕێكێ، هنده‌ك ده‌رگه‌هێن ڤه‌كری یێن تێدا و په‌رده‌ یێن ب سه‌ر وان ده‌رگه‌هاندا هاتینه‌ دان، ژ لایێ ده‌رگه‌هێ ڕێكێ گازیكه‌ره‌ك یێ هه‌ی گازی دكه‌ت و دبێژیت: گه‌لی خه‌لكی؛ هوین هه‌می وه‌رنه‌ سه‌ر ڤێ ڕێكا ڕاست و خۆ ژ ڕێكا ڕاست لانه‌ده‌ن، گازیكه‌ره‌كێ دی ژی یێ ل سه‌ر ڕێكا ڕاست هه‌ی، ئه‌گه‌ر ئێكى ڤیا ده‌رگه‌هه‌كی ژ ڤانه‌ ڤه‌كه‌ت؛ دێ بێژیت: تێچوون بۆ ته‌ بیت، ده‌رگه‌هی ڤه‌نه‌كه‌، چونكی ئه‌گه‌ر ته‌ ده‌رگه‌ھ ڤه‌كر دێ چییه‌ ژوور. ڤێجا ڕێكا ڕاست ئیسلامه‌ و هه‌ردوو دیوار ژی: سنوورێن خودێنه‌ و ده‌رگه‌هێن ڤه‌كری ژی: ئه‌و تشتن یێن خودێ حه‌رام كرین، ئه‌ڤ گازیكه‌رێ ل سه‌رێ ڕێكێ دكه‌ته‌ گازی ژی: په‌ڕتووكا خودێیه‌، ئه‌و گازیكه‌رێ ل سه‌ر ڕێكێ ڕاوه‌ستیای ژی: شیره‌تكارێ خودێیه‌ د دلێ هه‌ر موسلمانه‌كیدا)).

ل ڕۆژا فه‌تحا مه‌كه‌هێ پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆتار بۆ خه‌لكی خواند و گۆت: «گه‌لی خه‌لكی؛ ب ڕاستی خودایێ مه‌زن شانازیكرنا سه‌رده‌مێ جاهلییه‌تێ و خۆمه‌زنكرنا ب دایك و بابان ژ ده‌ڤ هه‌وه‌ بر، مرۆڤ ژی دوو جۆرن: یان مرۆڤه‌كێ چاك و ژ خودێترس و ڕێزداره‌‌ ل ده‌ڤ خودێ، یان ژی مرۆڤه‌كێ خراب و به‌ختڕه‌ش و بێبهایه‌ ل ده‌ڤ خودێ، مرۆڤ هه‌می زارۆكێن ئاده‌مینه‌ و خودێ ئاده‌م ژ ئاخێ چێكرییه‌، خودێ گۆتییه‌: {يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللهُ عَلِيمٌ خَبِيرٌ} [الحجرات: 13]، ئانکو: ((ئه‌ى گه‌لی مرۆڤان هندى ئه‌مين مه‌ هوين ژ بابه‌كێ ب تنێ كو ئاده‌مه‌ و دايكه‌كا ب تنێ كو حه‌ووايه‌ ئافراندينه‌، ڤێجا نه‌سه‌با كه‌سێ ژ يا كه‌سێ باشتر نينه‌، ژ لايێ دوینده‌هێڤه‌ مه‌ هوين كرنه‌ گه‌له‌ك ملله‌ت و ئويجاخ؛ دا هنده‌ك ژ هه‌وه‌ هنده‌كان بنیاسن، هندى باشترينێ هه‌وه‌يه‌ ل دەڤ خودێ ئه‌وه‌ يێ ژ هه‌مییان پتر ته‌قوا خودێ بكه‌ت. هندى خودێیه‌ ب ته‌قواداران يێ پڕزانايه‌ و ب وان يێ شاره‌زايه‌))».

((دوعا عیباده‌ت ب خۆیه‌))، پاشی ئه‌ڤ ئایه‌ته‌ خواند: {وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ} [غافر: 60]، ئانكو: ((و خودايێ هه‌وه‌ - گه‌لی عيباده‌تكه‌ران - گۆت: هوين دوعايان ژ من ب تنێ بكه‌ن و عيباده‌تێ من بكه‌ن ئه‌ز دێ د به‌رسڤا هه‌وه‌ هێم، هندى ئه‌ون يێن خۆ ژ باوه‌رى ئينانا ب په‌رستنا من ب تنێ مه‌زنتر لێ دكه‌ن، ئه‌و ب ڕه‌زيلی و شه‌رمزاریڤه‌ دێ چنه‌ جه‌هنه‌مێ)).

((پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆتارا پێدڤییاتییێ (خطبة الحاجة) نیشا مه‌ دا (ئه‌و یا ب ڤی ڕه‌نگییه‌، دێ بێژی): سوپاسی هەمی بۆ خودێ بن، ئەم سوپاسییا وی دکەین و داخوازا هاریکارییێ ژ وی ب تنێ دکەین و داخوازا ژێبرنا گونەهان ژ وی دکەین، ئەم خۆ ب خودێ د پارێزین ژ خرابییێن نەفسێن خۆ، هەر کەسێ خودێ ڕاستەڕێ کر؛ کەس نەشێت وی د سەردا ببەت و هەر کەسێ خودێ ئه‌و ژ ڕێكێ لادا؛ کەس نەشێت وی ڕاستەڕێ بکەت، ئه‌ز شاهده‌ییێ دده‌م كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و ئه‌ز شاهده‌ییێ دده‌م كو موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه‌، {يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ والأرحام إن الله كان عليكم رقيبا} [النساء: 1]، ئانكو: ((گه‌لى مرۆڤان ژ وى خودایی بترسن يێ هوين ژ نه‌فسه‌كا ب تنێ كو ئاده‌مه‌ (سلاڤ لێ بن) ئافراندين و جووتێ وێ كو حه‌ووايه‌ ژێ ئافراندى، وى ژ وان هه‌ردووکان گه‌له‌ك زه‌لام و گه‌له‌ك ژن ل ئه‌ردى به‌لاڤ كرن، ته‌قوا وى خودايى بكه‌ن يێ هنده‌ك ژ هه‌وه‌ ب وى خواستنێ ژ هنده‌كان دكه‌ن و هشيار بن مرۆڤاينیێ د ناڤبه‌را خۆدا نه‌بڕن. هندى خودێیه‌ ل سه‌ر هه‌مى كارێن هه‌وه‌ يێ زێره‌ڤانه‌))، {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ} [آل عمران: 102]، ئانكو: ((ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى، ب دروستى هوين ژ خودێ بترسن: وه‌سا كو هوين گوهدارییا وى بكه‌ن وبێ ئه‌مرییا وى نه‌كه‌ن و شوكرا وى بكه‌ن و كافرییێ پێ نه‌كه‌ن، و ل بيرا خۆ بينن و ژبير نه‌كه‌ن و به‌رده‌وام خۆ ب ئيسلاما خۆڤه‌ بگرن هه‌تا هوين دمرن؛ دا هوين بگه‌هنه‌ خودێ و هوين د موسلمان))، {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا (70) يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا} [الأحزاب:70 - 71]، ئانكو: ((ئه‌ى گه‌لی ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى و دويكه‌ڤتنا پێغه‌مبه‌رى كرى، هوين ته‌قوا خودێ بكه‌ن و ژ وى بترسن و بێئه‌مرییا وى نه‌كه‌ن، دا هێژاى عه‌زابا وى نه‌بن، هوين د هه‌مى ڕەوشاندا گۆتنه‌كا ڕاست و دروست يا دوير ژ دره‌وێ بێژن ئه‌گه‌ر هوين ته‌قوا خودێ بكه‌ن و گۆتنه‌كا ڕاست و دروست بێژن خودێ كارێن هه‌وه‌ دێ بۆ هه‌وه‌ چاك كه‌ت و گونه‌هێن هه‌وه‌ بۆ هه‌وه‌ ژێبه‌ت. هه‌چییێ گوهدارییا خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى د فه‌رمانێن واندا بكه‌ت ب ڕاستى ئـه‌و ب سه‌ركه‌ڤتنه‌كا مه‌زن د دونيايێ و ئاخره‌تێدا ب سه‌ركه‌ڤت)).

د گه‌شته‌كێدا ئه‌ز د گه‌ل پێغه‌مبه‌ری (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) بووم، ڤێجا ڕۆژه‌كێ ل ده‌مێ ئه‌م ب ڕێكێ دچووین ئه‌ز نێزیكی وی بووم، من ژی گۆت: ئه‌ی پێغه‌مبه‌رێ خودێ؛ بۆ من كاره‌كی بێژه‌ من ببه‌ته‌ به‌هه‌شتێ و من ژ ئاگرێ جه‌هنه‌مێ دویر بێخیت، گۆت: ((ب ڕاستی ته‌ پرسیارا تشته‌كێ مه‌زن ژ من كر و ئه‌و تشته‌كێ ب ساناهییه‌ بۆ وی كه‌سێ خودێ ل به‌ر وی ب ساناهی لێ كربیت: ئه‌و تشت ئه‌ڤه‌یه‌ تو عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ی و چ شریك و هه‌ڤالان بۆ دروست نه‌كه‌ی، تو نڤێژان بكه‌ی و زه‌كاتێ بده‌ی و ڕۆژییێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانێ بگری و حه‌جێ بكه‌ی. پاشی گۆت: ئه‌رێ ئه‌ز به‌رێ ته‌ نه‌ده‌مه‌ ده‌رگه‌هێن خێر و باشییێ: ڕۆژی په‌رجان و پارێزه‌ره‌، خێر و صه‌ده‌قه‌كرن ژی گونه‌هێ پویچ دكه‌ت و دڤەمرینیت هه‌روه‌كی چاوا ئاڤ ئاگری دڤەمرینیت، نڤێژا مرۆڤی ل نیڤا شه‌ڤێ ژی ژ ده‌رگه‌هێن خێرێیه‌))، پاشی ئه‌ڤ ئایه‌ته‌ خواند: ﱡتَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمۡ عَنِ ٱلۡمَضَاجِعِ يَدۡعُونَ رَبَّهُمۡﱠ هه‌تا گه‌هشتییه‌: ﱡيَعۡمَلُونَﱠ، ئانكو: ((ته‌نشتێن ڤان يێن باوه‌رییێ ب ئايه‌تێن خودێ دئينن ژ نڤينان بلند دبن، ب شه‌ڤێ ڕادبن نڤێژان بۆ خودايێ خۆ دكه‌ن)). پاشی گۆت: ((ئه‌رێ ئه‌ز بۆ ته‌ نه‌بێژم كا سه‌رێ كاری هه‌مییێ و ستوینا وی و بلندترین پله‌یا وێ ژی كیژكه‌؟))، من گۆتێ: به‌لێ ئه‌ی پێغه‌مبه‌رێ خودێ، گۆت: ((سه‌رێ كاری ئیسلامه‌، ستوینا وی نڤێژه‌، بلندترین پله‌یا وێ ژی جیهاده‌))، پاشی گۆت: ((ئه‌رێ ما ئه‌ز بۆ ته‌ وی تشتی ژی نه‌بێژم یێ ئه‌ڤ تشته‌ هه‌می پێ ته‌مام دبن؟))، من گۆتێ: به‌لێ ئه‌ی پێغه‌مبه‌رێ خودێ، گۆت: ((ئه‌زمانێ خۆ گرت، و گۆت: ئاها ڤی بگره‌))، من گۆتێ: ئه‌ی پێغه‌مبه‌رێ خودێ، ئه‌رێ ما دێ سه‌را وی تشتێ ئه‌م ب ئه‌زمانێ خۆ دبێژین لێپرسین د گه‌ل مه‌ هێته‌ كرن؟ گۆت: ((دایكا ته‌ ب ته‌ بێژیت موعاز، ئه‌رێ ما تشته‌كێ دی هه‌یه خه‌لكی ل سه‌ر ڕویێ وان - یان ل سه‌ر دفنا وان بخشینیته‌ د ناڤ ئاگرێ جه‌هنه‌مێدا ژ بلی وان تشتێن ژ ئه‌زمانێ وان ده‌ردكه‌ڤن!)).

((ئه‌ی كوڕكۆ؛ ئه‌ز دێ هنده‌ك په‌یڤان نیشا ته‌ده‌م: سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ ئه‌و ژی دێ ته‌ پارێزیت. سنوورێن خودێ بپارێزه؛‌ دێ بینی هه‌می گاڤا ئه‌و یێ ل به‌رامبه‌ری ته‌. ئه‌گه‌ر ته‌ ڤیا داخوازییه‌كێ بكه‌ی؛ داخوازیا خۆ ژ خودێ بكه‌، ئه‌گه‌ر تو پێدڤی هاریكارییێ بووی؛ داخوازا هاریكارییێ ژ خودێ بكه‌. بزانه‌؛ ئه‌گه‌ر ئوممه‌ت هه‌می كۆم ببیت دا مفایه‌كی بگه‌هیننه‌ ته‌؛ ئه‌و‌ نه‌شێن مفای بگه‌هیننه‌ ته‌ ژ بلی وی تشتێ خودێ بۆ ته‌ نڤیسی، و ئه‌گه‌ر كۆم ببن دا زیانه‌كێ بگه‌هیننه ‌ته؛‌ ئه‌و نه‌شێن چ زیانان بگه‌هیننه ‌ته‌ ژبلی وێ یا خودێ ل سه‌ر ته‌ نڤیسی، پێنووس یێن بلندبووین و به‌رپه‌ڕ ژی یێن هشك بووین)).