دانشنامه احادیث نبوی

کسانی از اصحاب پیامبر صلی الله علیه وسلم که به ما قرآن یاد می‌دادند برای ما روایت کردند که آنان ده آیه از رسول الله صلی الله علیه وسلم دریافت می‌کردند و ده آیهٔ بعدی را فرا نمی‌گرفتند تا آنکه علم و عمل این ده آیه را یاد بگیرند. آنان گفتند: پس علم و عمل را [با هم] آموختیم.

«مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ». «هر آنچه بسیارِ آن مست کند، اندکِ آن نیز حرام است».

مردی نزد پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ آمد و در باره‌ای بعضی امور با او گفتگو کرد و سپس گفت: آنچه الله بخواهد و تو بخواهی؛ پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمود: «أَجَعَلْتَنِي لِلَّهِ عَدْلًا؟ قُلْ: مَا شَاءَ اللهُ وَحْدَهُ»: «آیا مرا هم ردیف الله قرار دادی؟ بگو: تنها آنچه الله بخواهد».

عرض کردم: ای رسول خدا، به چه کسی بیشتر نیکی کنم؟ فرمودند: «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبَاكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَبَ» یعنی: «مادرت، سپس مادرت، سپس مادرت، سپس پدرت، سپس نزدیکتر [از نظر خویشاوندی] و سپس نزدیکتر».

«الرَّجُلُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ، فَلْيَنْظُر أَحَدُكُم مَنْ يُخَالِل»: «مرد بر دین دوست خاص و صمیمی خود است، پس باید هریک از شما بنگرد که با چه کسی دوستی صمیمی دارد».

«بیشترین چیزی که از آن بر شما بیمناک هستم، شرک اصغر است». گفتند: ای رسول خدا، شرک اصغر چیست؟ فرمود: «ریا؛ الله عزوجل در روز قیامت و هنگامی که مردم بنابر اعمال خود جزا داده می‌شوند، به آنان [یعنی ریاکاران] می‌گوید: نزد کسانی بروید که در دنیا برای آنان ریاکاری می‌کردید و ببینید آیا نزد آنان پاداشی می‌یابید؟».

«يقالُ لصاحبِ القرآن: اقرَأ وارتَقِ، ورتِّل كما كُنْتَ ترتِّل في الدُنيا، فإن منزِلَكَ عندَ آخرِ آية تقرؤها»: «به کسی که همواره قرآن تلاوت نموده و به آن عمل می‌کند گفته می‌شود: بخوان و بالا برو و به ترتیل بخوان چنان که در دنیا به ترتیل می‌خواندی، زیرا جایگاه تو نزد آخرین آیه‌ای است که می‌خوانی».

عرض کردم: ای رسول خدا، حق همسر یکی از ما بر او چیست؟ فرمودند: «أَنْ تُطْعِمَهَا إِذَا طَعِمْتَ، وَتَكْسُوَهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ، أَوِ اكْتَسَبْتَ، وَلَا تَضْرِبِ الْوَجْهَ، وَلَا تُقَبِّحْ، وَلَا تَهْجُرْ إِلَّا فِي الْبَيْتِ» یعنی: «اینکه هرگاه خودت غذا خوردی، به او نیز غذا بدهی، و هرگاه خودت لباس پوشیدی، یا [مالی] به دست آوردی، او را نیز بپوشانی، و به صورتش نزنی، و به او دشنام ندهی (و نگویی: خدا رویت را زشت کند)، و جز در خانه از او دوری نکنی (و قهر نکنی)».